پایان نامه با موضوع شرایط آب و هوایی و پیشگیری از آسیب

دانلود پایان نامه

4-1 مقدمه
یکی از مهمترین عوامل مؤثر در انتخاب مناطق مناسب برای کشت حبوبات، توجه به عناصر اقلیمی و به خصوص نیازهای حرارتی این گیاهان می‌باشد. امروزه نقش اقلیم در بخش کشاورزی، از طریق توزیع جغرافیایی محصول بر اساس شرایط اقلیمی، جهت پیشگیری از آسیب های احتمالی بروز سرما و یخبندان، طوفان، خشکسالی و یا کاهش آب بر هیچ کس پوشیده نیست. خسارات ناشی از عناصر اقلیمی بر روی محصولات زراعی به دلیل عدم تناسب نوع محصول با شرایط محیطی، قابل توجه است. بنابراین تخصیص بهینه منابع انسانی، مادی و طبیعی با شناخت شرایط جوی و اقلیمی، جهت دستیابی به توسعه همه جانبه (پایدار) بیش از پیش آشکار می‌ گردد.
تفاوت‌های مکانی از نظر کشاورزی و تولید محصول، ضرورت انجام مطالعات اگروکلیماتولوژی (اقلیم کشاورزی) را آشکار می‌سازد. در حقیقت بدون فهم و درک اقلیم، هیچ منطقه و ناحیه کشاورزی، اقتصادی نخواهد بود. هر ناحیه دارای ویژگیهای مخصوص به خود می‌باشد که با مناطق پست تر یا مرتفع‌تر متفاوت است. عوامل مذکور باعث شده که، هر منطقه بر حسب ناهمگنی‌های فیزیکی (توپوگرافی، شیب، اقلیم) دارای مناطق زراعی مختلفی باشد. شهرستان رضوانشهر نیز به لحاظ تنوّع عوامل فیزیکی، که ناشی از صور مختلف ناهمواریها، خاک، اقلیم و… از لحاظ مناسب بودن برای کشاورزی از منطقه‌ای به منطقه دیگر، بسیار متفاوت است. در این مطالعه مناطق مستعد کشت سویا به عنوان محصول مهم غذایی از طریق نیازهای حرارتی و مشخص شده و نتیجه ارایه گردیده است.
4-2 یافته های عناصر اقلیمی
مناطق مساعد کشت:
سویا گیاهی است که در طول دوره رشد خود نیاز به آب کافی ) بارندگی ( دارد ولی در زمان رسیدن بهتر است هوا آفتابی باشد. سویا شرایط مرطوب آب و هوایی را دوست دارد و بهترین رشد را در شررایط آب وهوایی گرم داراست. کاهش شدت نور به دلیل ابری بودن هوا سبب کاهش تعداد شاخه های فرعی، گره ها، غلافها و نهایتاً عملکرد دانه می شود. تحمل سویا نسبت به کمبود آب بیشتر از ذرت اما کمتر از کنجد است. ارتفاع گیاه، تعداد گره، قطر ساقه، تعداد گل، غلاف، دانه و وزن دانه با کاهش رطوبت خاک کاهش می یابد. کمبود آب در اوایل فصل رشد با کاهش سطح برگ، عملکرد گیاه را پایین می آورد و در دوره نمو زایشی به دلیل تاثیر براجزای عملکرد، تولید دانه را کاهش می دهد.
سویا در انواع مختلف خاکها قادر به رشد می باشد اما در خاکهای لومی کاملاً زهکشی شده و حاصلخیز بیشترین محصول را تولید می کند. در خاکهای فشرده، بوته های سویا کوچک و چوبی شده و رشد ریشه آنها محدود و تعداد فعالیت غده های تثبیت کننده بیولوژیکی روی ریشه آنها اندک خواهد بود. سویا در خاکهایی با واکنش(pH) مناسب از نسبتاً اسیدی تا کمی قلیایی رشد می کند اما pH مناسب برای گیاه 7- 6 می باشد. زیرا خاکهای اسیدی و قلیایی فعالیت باکتری های همزیست و گیاه را کاهش می دهد.
مدیریت مزرعه سویا:
تهیه زمین:
هدف نهایی و اساسی از آماده سازی زمین برای کشت عبارتست از تهیه بستر خوب و مناسب تا ماشین آلات قادر باشند بذر را در عمق مناسب کشت کنند. در کشت بهاره پس از برداشت زراعت قبلی در پاییز، زمین شخم عمیق یا نیمه عمیق خورده تا بقایای گیاهی در زمین مدفون شود. زمان شخم بهاره بخصوص در اراضی دارای خاکهای سنگین بسیار اهمیت دارد. زیرا دراواخر زمستان و اوایل بهار بخصوص در مناطق پرباران فرصت کوتاهی بدست می آیدکه زمین های با بافت سنگین خاک در آن مدت گاورو بوده و برای اجرای عملیات تهیه زمین مناسب باشد. پس ازشخم دیسک و لولر زده می شود و اقدام به کود پاشی و پخش علفکش به طور یکنواخت در سطح مزرعه می شود و با دیسک سبک کود و علفکش با خاک مخلوط می گردد.
در مناطقی که سویا به عنوان کشت دوم بعد از برداشت غلات نظیر گندم، جو کشت می شود، پس از برداشت، زمین شخم کم عمق خورده و با انجام دیسک و لولر آماده کشت می شود. در مناطقی که در طول فصل رشد، بارندگی کافی وجود دارد نظیر زراعتهای بهاره مناطق مازندران و گیلان، به دلیل عدم آبیاری تهیه جوی و پشته لزومی ندارد. اما درمناطقی که بارندگی کافی در طول فصل رشد وجود ندارد یا زراعتهای تابستانه (کشت دوم) پس از تهیه نهایی زمین با استداده از فاروئر، جوی و پشته جهت انجام آبیاری ایجاد می گردد.
آبیاری:
در مناطقی که نیاز آبی سویا از طریق بارندگی تامین می شود بیش از 500 میلی متر بارش سالیانه نیاز است. گیاه سویا در دو مرحله گلدهی و پرشدن دانه نیاز به آب کافی دارد. کمبود آب موجب ریز گلها و تولید دانه‎های ریزمی شود. سویا با توجه به شرایط آب و هوایی هر 10 تا 50 روز آبیاری می گردد. آبیاری مناسب موجب درشتی دانه وافزایش مقدار روغن دانه می شود. در کشت اول مناطقی که در فصل بهار از بارش کافی برخوردارند مانند گیلان کشت بدون آبیاری یا با یک یا دو آبیاری تکمیلی قابل انجام می باشد. اما مناطقی که فاقد بارندگی در طول دوره رشد می باشند، برای دستیابی به عملکرد مطلوب آبیاری ضرورت دارد.
برداشت :
بوته های سویا زمانی آماده برداشت هستند که برگها خشک و ریز نمایند. زمانیکه در پایین گیاهان، رنگ سبز غلافها به قهوه ای، زرد یا سفید استخوانی تغییر کرد، گیاه در حال رسیدن می باشد. هنگامی که 90 درصد غلافهای سویا به رنگ رسیده درآمدند، حداکثر 10-15 روز بسته به شرایط منطقه کاشت، زمان لازم است تا مزرعه به صورت مکانیزه قابل برداشت شود. در زمان برداشت، رطوبت دانه باید 13 تا 14 درصد باشد. برداشت دانه سویا با رطوبت بیش از 15 درصد سبب خسارت به دانه می شود و کمتر از 12 درصد سبب شکستن و ریزش دانه می شود. در صورتیکه امکان برداشت به صورت مکانیزه وجود نداشته باشد، در زمان رسیدن غلاف ها می توان بوته ها را برداشت نمود و پس ازکاهش رطوبت، با خرمن کوب دانه را از سایر اجزا گیاهی جدا نمود.
آب و هوای شهرستان رضوانشهر را میتوان با توجه به خصوصیات دما و بارش به دو نوع معتدل خزری مرطوب، کوهستانی (معتدل و سرد) تقسیم کرد. با توجه به اینکه عوامل محیطی جهت تعیین تناسب اراضی فراوان بوده و دارای اهمیت یکسانی نیزنمی باشند، لذا برای ارزیابی دقیقتر و تصمیم گیری لازم بود تا اهمیت نسبی هر عامل مشخص گردد.
حداقل درجه حرارت برای رشد سویا 10 درجه سانتیگراد است. بر اساس ارقام مختلف از 2000 تا 2600 درجه روز برای اتمام دوره رویشی و زایشی خود نیاز دارد.
بررسیهای صورت گرفته بر روی نیازهای حرارتی گیاه سویا نشان می‌دهد که تا حداکثر 1800 متر از سطح دریا می‌توان اقدام به کشت گونه‌های زودرس نمود. هر چند به دلیل فقدان کشت در منطقه ضرورت دارد، قبلاً به صورت آزمایشی سازگاریهای اکولوژیکی نیز صورت گیرد.
نتایج حاصل از ارزیابی رشدونمو سویا دراین آزمایش نشان داد که ارقام مختلف مورد آزمایش واجد مطابقت های لازم از نظراکولوژی، اقتصادی و اجتماعی برای کشت درمنطقه می باشند. اولین برداشت سویا مربوط به رقم SRF یعنی چهارم مهرماه و آخرین زمان برداشت متعلق به رقم پشم باقلا به تاریخ پنجم آبان بود. بنابراین امکان کشت ارقام مورد مطالعه در منطقه وجود دارد.
4-3 نرمال های اقلیمی برای گیاه زراعی سویا
اقلیم مورد نیاز سویا آب و هوای شبیه به ذرت است. بنابراین جایی که ذرت می تواند رشد کند سویا می‎توان کاشت.
درجه حرارت: اپتیمم درجه حرارت برای جوانه زدن سویا 30 درجه سانتی گراد است حداقل و حداکثر دما برای جوانه زدن حدود 5 درجه سانتی گراد تا 40 درجه سانتی گراد تخمین زده می شود (سیا، 1982) بقای حیاتی گیاه به رطوبت حداقل 6 درصد در دمای 5 درجه سانتی گراد نیاز دارد. دانه ها نیاز به رطوبت بالایی بطور نرمال دارند، رطوبت بالا و پایین طبیعی در 25 درجه سانتی گراد سبب توسعه گیاه می گردد معمولاً رطوبت 12 الی 14 درصد حداقل رطوبتی است که دردمای 5 درجه سانتی گراد می تواند طول دوره رشد خود را سپری کند.
درجه حرارت یخبندان می تواند به کلی برگ ها را از بین ببرد یا محصول را کاشه دهد دمای بالا در طول زمان گلدهی سبب پهن شدگی گیاه می شود ولی سبب کاهش پروتئین می گردد. غده زایی و تثبیت ازت در سویا یکی از مهمترین فاکتورها است که در رابطه با درجه حرارت می باشد. رشد سویا دارای محدودیت نیز می باشد. مثلاً دمای بالای 33 درجه برای این محصول محدود کننده است در 27 درجه غده ها شکل می گیرند و توسعه و تثبیت هیدروژن به سرعت زیاد می شود غده های موجود برگی به آرامی به زردی می‎گرایند زمانی که دما به پایین 21 درجه سانتی گراد برای مدت 30 روز باشد جوانه زدن سویا وابسته به حداقل 20 درصد رطوبت خاک است و میزان رطوبت پایین سبب کوچک شدن و عدم توسعه گیاه و غده‎ها می گردد. آب مورد نیاز سویا حدود 64 تا 75 سانتی متر در مناطق خشک تخمین زده می شود. در آب و هوای جنب حارّه ای میزان باران در حدود 65 سانتی متر در طول دوره فصل رویشی برای گیاه بسیار موفقیت آمیز می باشد.
اگر میزان رطوبت درطول مراحل رویشی گیاه کاهش یابد سبب عدم رشد گیاه می گردد. برگ ها سبب افزایش ذخیره آب در گیاه هستند محصول سویا از فشارهای رطوبتی در طول دوره رسیدن اگر حدود 20 تا 50 درصد باشد سبب کاهش اندازه دانه می گردد. رطوبت خاک سبب تثبیت نیتروژن در خاک می گردد محصول سویا به شرطی رشد می کند که رطوبت خاک مهیا باشد نشانه کاهش محصول زمانی دیده می شود که هوا خشک یا بدون رطوبت گردد( رمضانی، 1376، ص ).
در بررسی اقلیمی این شهرستان و شرایط محیطی آن به این نتیجه رسیده که شرایطی که برای ذرت فراهم بوده برای سویا نیز می باشد. در نتیجه با توجه به اقلیم محدودیت مشاهده نمی شود. ومحصول سویا با اقلیم معتدل سازگار شده است.