فرهنگ اختصاص پیدا کرده است.
در نمودار شماره 7 کل برنامه سوم به تصویر کشیده شده است. همانطور که نشان داده شده است، بخش اول به حوزه های فرابخشی، بخش دوم به امور بخشی و بخش سوم به اجرا و نظارت پرداخته است. در بررسی و مطالعه برنامه سوم مشاهده شدکه تدوین برنامه سوم توسعه در بخش فرهنگ با دیدی واقع بینانه تر نسبت به برنامه های اول و دوم و نگاه به مشکلاتی که در فرآیند اجرای آنها بروز کرده بود، صورت گرفته است. هرچند که فصل فرهنگ و هنر برنامه سوم در قسمت دوم و ذیل امور بخشی قرار گرفته است اما نگاه فرابخشی نیز به فرهنگ و هنر شده است . در ماده 155 که اولین ماده فصل بیست و یکم می باشد، به منظور گسترش عدالت اجتماعی و فراهم کردن امکان استفاده عادلانه اقشار مختلف جامعه از کالاها و خدمات فرهنگی، ورزشی و هنری و به منظور ایجاد تعادل وکاهش نابرابریها، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان تربیت بدنی موظف شدند حسب مورد شاخصها و استانداردهای مربوط به بهره مندی نقاط مختلف کشور از فضاهای ورزشی، فرهنگی، هنری و همچنین میزان دسترسی ساکنین مناطق مختلف کشور به خدمات و تولیدات فرهنگی، هنری و ورزشی را متناسب با ویژگی های اجتماعی فرهنگی جمعیتی و جغرافیایی هر یک از این مناطق همراه با ارائه راه حلهای مناسب برای ایجادتعادل، تهیه کنند. همچنین برابر ماده 162 برنامه سوم، به منظور شناخت تحولات فرهنگی جامعه، افزایش کارایی دستگاه های فرهنگی، ساماندهی مجموعه فعالیت های موثر بر فرهنگ عمومی و اعمال نظارت مستمر بر فعالیت های فرهنگی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی موظف شد، نسبت به ارائه مفهوم اصلی بخش فرهنگ و سنجش آن در طول برنامه، تهیه طرح ساماندهی امور فرهنگی با تأکید بر فراهم آوردن زمینه های بیشتر مشارکت مردم در امور فرهنگی و تشکیل « ستاد نظارت و ارزیابی » زیر نظر شورای عالی انقلاب فرهنگی به منظور ارزیابی تحولات فرهنگ عمومی اقدام کند.
همچنین دولت مکلف شد افزایش کارایی، حذف فعالیتهای موازی، برقراری انظباط مالی، تنوع بخشیدن به روش های تأمین منابع، فراهم آوردن زمینه های بیشتر مشارکت مردم در امور فرهنگی را در قالب «طرح ساماندهی امور فرهنگی » تهیه کند.
دست اندرکاران برنامه سوم، بخش فرهنگی کشور را به دو بخش تقسیم کرده اند: یکی بخش فرهنگی و هنری از نوع عام و جهانی و دیگری از جنس دینی و تبلیغاتی.از بین 16 ماده فرهنگی برنامه سوم دو ماده 159 و 163 به خوبی و مستقیما به مباحث تبلیغ دین و گسترش ارزشهای اسلامی و فضاهای مذهبی پرداخته است.
ماده 159 که در قالب هشت بند تنظیم گردیده، به طور جامع به مبحث تبلیغ دین پرداخته است . ازجمله: وظایفی را برای دستگاه های مختلف مانند دفتر تبلیغات اسلامی، سازمان تبلیغات اسلامی، نیروی مقاومت بسیج، سازمان صدا و سیما، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و حتی وزارتخانه های علوم، تحقیقات و فن آوری، بهداشت و آموزش و پرورش جهت اعتلای معرفت دینی و قرآنی و ارتقاء ارزشهای اسلامی و بهره گیری از اندیشه های والای امام خمینی(ره) و رهنمودهای مقام معظم رهبری در تحکیم مبانی فکری ارزشهای انقلاب اسلامی و فرهنگ جهاد و شهادت در جامعه ترسیم نموده است.
تقریبا تمام هشت بند این ماده وظایفی را جهت تبلیغ دین برای ارگانهای مختلف تعیین نموده است. به خصوص در 3 بند آخر مستقیما به تبلیغ دین مبین اسلام اشاره گردیده است و وظایفی را برای دفتر و سازمان تبلیغات اسلامی جهت تبلیغ دین و اعزام مبلغان دین به مناطق مختلف کشور و آموزش قرآن کریم و رفع مسائل مستحدثه و مشکلات مذهبی اقشار مختلف در زمینه دین مبین اسلام مشخص نموده است.
ماده 163 نیز در 6 بند تنظیم گردیده است که اختصاص به گسترش فضاهای مذهبی و مساجد دارد و وظایفی برای وزارت مسکن و شهرسازی، شهرداریها و وزارتخانه های راه و ترابری و نفت و دیگر سازمانهای مسئول جهت اختصاص اراضی مناسب برای احداث مساجد و مکانهای مذهبی و پایگاههای مقاومت بسیج و احداث این امکان تعیین نموده است.
در دیگر ماده های بخش فرهنگی برنامه سوم نیز وظایفی جهت اعتلای فرهنگ عمومی کشور برای سازمانهای مختلف در نظر گرفته شده است. از جمله آنها می توان به خدمات به گردشگران و جهانگردانی که وارد کشور می شوند، احیای بافتها و بناهای تاریخی- فرهنگی کشور، متناسب سازی شبکه های جدید استانی ملی و فراملی و تکمیل پوشش جمعیتی و جغرافیایی شبکه ها و بکارگیری فن آوریهای نو اشاره نمود. همچنین در برنامه سوم، علاوه بر توجه به تمام ابعاد حوزه فرهنگ و هنر و تبلیغات دینی در ماده 157،158 به امور جوانان و زنان هم توجه ویژه ای شده است. به طوری که تهیه برنامه جامع ملی ساماندهی امور جوانان کشور و زمینه سازی لازم برای ایفای نقش زنان در توسعه کشور و تقویت نهاد خانواده از طریق افزایش فرصت های شغلی و ارتقای شغلی زنان با بهره گیری از اصول و مبانی اسلامی از دیگر مفاد این بخش بود.
در مجموع برنامه سوم که با راهبرد اصلاحات ساختاری و نهادی به منظور آزادسازی و خصوصی سازی تدوین شد. نسبت به برنامه اول و دوم واقع بینانه تر تدوین شده و اصول برنامه ریزی بیشتر رعایت شده است.
از سویی حوزه های مختلف سیاسی، اجتماعی، فرهنگی به تفکیک بیان شده است و در بخش فرهنگی و خصوصا تبلیغ دین مبین اسلام نیز نسبت به برنامه های گذشته رشد چشمگیری داشته است و براساس مبانی نظری مطرح شده در فصل دوم به نظر می رسد از الگوی توسعه گرا جهت تدوین این برنامه استفاده شده است. رویکرد نسبت به
ارتباط دین وفرهنگ ،رویکردمصداق گرایانه مشاهده شد.
برنامه چهارم :
برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در قالب 7 بخش و پانزده فصل و 343 ماده تنظیم گردیده است. که بخش چهارم آن به بحث صیانت از هویت و فرهنگ اسلامی – ایرانی پرداخته است. این بخش شامل یک فصل (فصل نهم) و 23 ماده است که 8 ماده آن تنفیذی از برنامه سوم می باشد و 15 ماده دیگر مختص برنامه چهارم است.
در برنامه چهارم توسعه نیز مانند برنامه سوم حوزه های مختلف به صورت فصول جداگانه ای ارائه شده است. اما برنامه چهارم در حوزه فرهنگ از جامعیت بیشتری در قیاس با برنامه های پیشین برخوردار است. در اولین ماده از حوزه فرهنگ در برنامه چهارم (ماده 104) که شامل 13 بند می باشد به اقتصاد فرهنگ که شامل موارد ذیل است، توجه ویژه ای شده است.
افزایش اشتغال، بهبود کیفیت کالا و خدمات، رقابت پذیری،‌ خلق منابع جدید، توزیع عادلانه محصولات و خدمات فرهنگی و ایجاد بستر مناسب برای ورود به بازارهای جهانی فرهنگ و هنر و تأمین فضاهای کافی برای عرضه محصولات فرهنگی از طریق اصلاح قوانین و مقررات، اقدام قانونی لازم برای تأسیس صندوقهای غیردولتی ضمانت، احصاء و ارتقای سهم بخش فرهنگ، تصویب و ابلاغ استانداردهای بهره مندی نقاط مختلف کشور از فضاهای فرهنگی،‌ هنری ورزشی وگردشگری، توسعه ساختارها و زیربناهای لازم برای رشد تولید و توزیع محصولات فرهنگی، هنری و ورزشی،‌ تمهید تسهیلات وی‍ژه برای ورود مواد اولیه مورد نیاز صنایع بخش فرهنگ،‌ حمایت یا مشارکت با هنرمندانی که قصد ایجاد موزه شخصی دارند، ساماندهی نظام یارانه بخش فرهنگ، توسعه فضاهای مجازی فرهنگی.
جامعیت ماده 104 حاکی از این است که بخش اقتصاد فرهنگ در این برنامه مورد عنایت ویژه برنامه ریزان قرار گرفته است.
بامطالعه ماده های 118،115،107،105 برنامه چهارم در می یابیم که یکی از مهمترین مفاد بخش فرهنگ برنامه چهارم، تعیین شاخصهاو استانداردهای بهره مندی نقاط مختلف کشور از فضاو امکانات فرهنگی و هنری است که با بهره گیری از آنها زمینه توسعه فرهنگی و اجرای عدالت در گسترش و توسعه و توزیع امکانات و فضاهای فرهنگی وهنری فراهم می شود.
در برنامه چهارم توسعه علاوه برتوجه به اقتصاد فرهنگ که از نظر گذشت، به حفظ هویت اسلامی و اعتلای معرفت دینی در حوزه های دینی کشور و تزریق اعتبارات طی سالهای برنامه نیز توجه ویژه ای شده است. مواردی همچون آموزش های دینی و تبلیغی، ساماندهی تبلیغات دینی، به کارگیری شیوه ها و راهکارها و ابزارهای نوین در عرصه تبلیغات دینی، تقویت تشکل های دینی و قرآنی و توسعه مشارکت های مردمی در عرصه فرهنگ دینی و ارتقای امکانات و ظرفیت های علمی حوزه دین پژوهی مورد توجه قرارگرفته که زمینه مناسبی برای اجرای برنامه ها و فعالیت های این حوزه در پیشبرد توسعه فرهنگ دینی در کشور است.
در مجموع از جهت ساختار برنامه ریزی و توجه به حوزه فرهنگ این برنامه رشد چشمگیری نسبت به سه برنامه گذشته را داشته است و نگاه به حوزه فرهنگ یک نگاه فرابخشی است و در این برنامه برای اولین بار به اقتصاد فرهنگ پرداخته شده است . الگوی مورد استفاده در این برنامه نیز الگوی توسعه گرا می باشد. رویکردنسبت به دین وفرهنگ نیز رویکردمصداق گرایانه مشاهده شد.

برنامه پنجم :
برنامه پنجم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در قالب3 بخش و سیزده فصل و 235 ماده تنظیم گردیده است. که فصل اول ازبخش دوم آن به بحث فرهنگ اسلامی – ایرانی پرداخته است. این فصل شامل16ماده است که 14 ماده آن به مبحث فرهنگ اسلامی – ایرانی و2ماده آن به ورزش پرداخته است. در برنامه پنجم توسعه اقتصادی- اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران توجه خاصی به بخش فرهنگ و ترویج ارزشهای اسلامی- ایرانی شده است به طوری که در چیدمان فصول، نخستین فصل برنامه پنجم به موضوع «فرهنگ اسلامی- ایرانی» اختصاص یافته است. از نظر محتوا علاوه بر فصل اول برنامه، در دیگر فصول نیز مسائل فرهنگی به طور محسوسی مورد توجه قرار گرفته است. از جمله عمده ترین مواردی که دراین برنامه موردتاکیداست، می توان به موارد ذیل اشاره نمود : مکلف کردن دولت به تدوین «الگوهای توسعه اسلامی- ایرانی» در نخستین ماده این برنامه، ‌تصویب و اجرای نقشه مهندسی فرهنگی کشور در شورای عالی انقلاب فرهنگی، تهیه پیوست فرهنگی برای طرح های مهم و جدید، تهیه و تصویب « سند ملی توسعه روابط فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در سطح بین الملل» با تأکید بر گفت وگو و همگرایی بین ادیان و نخبگان جهان تأکید بر تثبیت جایگاه مسجد از طریق الزامی کردن پیش بینی و مکان های مناسب برای ایجاد مسجد یا نمازخانه در مجتمع های تجاری و اداری، پارک های ملی و بوستان های شهری، مدارس، بیمارستان ها، مراکز درمانی و مجموعه های ورزشی، کمک بلاعوض دولت برای تکمیل مراکز فرهنگی، هنری، دینی و قرآنی بخش غیردولتی و احداث اماکن ورزشی هم جوار و متعلق به مساجد، تصریح به نقش ولایت فقیه و رهبر معظم انقلاب اسلامی، تمهید راهکارهای ترویج اندیشه های امام خمینی(ره) رهبر معظم انقلاب اسلامی و شخصیت های انقلاب، ساماندهی فضای رسانه ای کشور و مقابله با رسانه های معارض.
دربرنامه پنجم ماده 1تا14 به حوزه فرهنگ اختصاص پیداکرده است. ماده های3،4و5 مستقیما به تبلیغ دینی اشاره نموده اند. ماده3 به تبلیغ دینی وارزشهای اسلامی وانقلاب اسلامی در 5 مورد پرداخته است. این مواردعبارتنداز: برنامه های اجرایی دینی ومذهبی، طراحی، تولید
، توزیع وصدور خدمات ومحصولات فرهنگی وهنری، توسعه تولیدات وفعالیتهای رسانه ای وفرهنگی وهنری، توسعه وراه اندازی موسسات، هیئت هاوتشکل های فرهنگی، دینی وقرآنی واقدام برای حذف اسامی لاتین در سردر اماکن عمومی، شرکتها و…
درماده 4، معاونت برنامه ریزی وراهبردی رئیس جمهورموظف گردیده که اسناد راهبردی توسعه حوزه های آموزش عمومی، تبلیغ وترویج فرهنگ قرآنی راتهیه و برای تصویب به هیئت وزیران تقدیم کند.
وزارت فرهنگ وارشاداسلامی با همکاری وزارت امور خارجه وسایر دستگاههای ذیربط درماده 5 موظف گردیده است که سند ملی توسعه روابط فرهنگی جمهوری اسلامی ایران راتا پایان سال اول برنامه تهیه وبه تصویب هیئت وزیران برساند. این سندملی به دنبال تبلیغ دین وفرهنگ وتمدن اسلامی درسطح بین الملل است که درچهاربرنامه گذشته بی سابقه بوده است.
در 9 ماده دیگر این برنامه نیزاز جهت محتوایی به تبلیغ دین پرداخته شده است . در مجموع برنامه پنج از جامعیت بیشتری نسبت به چهار برنامه دیگر برخورداربود. حوزه فرهنگ وتبلیغ دینی در این

Published on :Posted on

Post your comment

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *