دانلود پایان نامه

از جمله مصادیق کاربرد قاعده «نفی عسر و حرج» در حقوق خانواده ایران، بحث نفی عسر و حرج زوجه از ادامه زندگی مشترک و تخصیص حدیث نبوی «الطلاق بید من اخذ بالساق» می‌باشد.
قبل از انقلاب اسلامی، ماده‌ی 8 قانون حمایت خانواده مصوب 1353 زوجین را مجاز دانسته بود در صورت احراز موارد احصایی در چهار بند این ماده با مراجعه به دادگاه مدنی خاص تقاضای صدور گواهی عدم امکان سازش نمایند.
پس از انقلاب اسلامی ایران، مطابق اصل چهارم قانون اساسی کلیه قوانین و مقررات محدود به موازین شرعی گردید و به طور ضمنی ماده 8 قانون حمایت خانواده مصوب 1353 نسخ شد.
هم‌چنین مقنن ماده 1130 قانون مدنی مصوب 1314 ر ا با وجود اینکه مباینتی با فقه اسلامی نداشت در سال1361 به شرح ذیل اصلاح نماید: «در مورد زیر، زن می تواند به حاکم شرع مراجعه و تقاضای طلاق نماید. درصورتی که برای محکمه ثابت شود که دوام زوجیت موجب عسرو حرج است، می‌تواند برای جلوگیری از ضرر و حرج، زوج را اجبار به طلاق نماید و در صورت میسر نشدن به اذن حاکم شرع طلاق داده شود».
به لحاظ اشکالات شکلی و انشایی موجود درماده 1130مصوب 1361، قانونگذار در سال1370 به شکل زیر اصلاح نمود:
«درصورتیکه دوام زوجیت موجب عسرو حرج زوجه باشد، وی می تواند به حاکم شرع مراجعه و تقاضای طلاق نماید. چنانچه عسروحرج مذکور درمحکمه ثابت شود، دادگاه می تواند زوج را اجبار به طلاق نماید و درصورتیکه اجبار میسر نباشد، زوجه به اذن حاکم شرع طلاق داده می شود».
نهایتاً اختلاف سلیقه ها در تشخیص عسر و حرج و متروک ماندن ماده 1130 موجب شد مقنن طرح الحاق یک تبصره به ماده 1130را تصویب کند، اما به دلیل ایراد شورای نگهبان تبصره الحاقی به مجمع تشخیص مصلحت نظام فرستاده شد و با اصلاحاتی درتاریخ 29/4/81 به تصویب این مجمع رسید. این تبصره درواقع بیان تمثیلی از عسرو حرج مذکور درماده 1130 قانون مدنی می باشد.
تحقیقاتی در زمینه درخواست زوجه برای طلاق به دلیل عسر و حرج انجام شده است، اما در این تحقیقات معیار دقیقی برای شناسایی عسر و حرج زوجه ارائه نشده است. هم‌چنین در جهت احقاق حق بانوان، نیاز است مصادیق نوین عسر و حرج زنان در زندگی مشترک با توجه به مقتضیات جامعه ایران بررسی شود، در حالی که تحقیات انجام شده جامع نمی‌باشند.
روش اجرای تحقیق
تحقیق از نوع کاربردی و روش انجام آن توصیفی و تحلیلی است و روش گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه‌ای می‌باشد. ازمنابع کتابخانه‌ای برای دسترسی به برخی از مطالب مورد نیاز از جمله بررسی قوانین مختلف و بررسی اصلاحات صورت گرفته در قوانین وسایر نکات استفاده شده است.
برای بررسی و مطالعه مبانی نظری موضوع تحقیق و دستیابی به اطلاعات اولیه ازکتب فقهی و حقوقی و هم‌چنین مقالات استفاده شده است.
پس از مطالعه ی منابع متعدد فقهی، فیش برداری وجمع آوری داده‌ها به تحلیل اطلاعات به دست آمده و درنهایت تدوین آن ها پرداخته شده است.
ترتیب مطالب
مطالب این پژوهش در دو فصل ارائه خواهد شد. فصل نخست به بررسی مفاهیم و کلیات، در قالب سه مبحث خواهد پرداخت. مباحث این فصل با این عناوین هستند: 1- مفاهیم؛ شامل تعاریف عسر و حرج و تعاریف طلاق. 2- قلمرو و اوصاف قاعده نفی عسر و حرج. 3- اقسام طلاق.
هم‌چنین فصل دوم به بررسی کاربرد قاعده نفی عسر و حرج در طلاق، در قالب سه مبحث خواهد پرداخت. مباحث این فصل عبارتند از: 1- سیر تاریخی و تکمیلی ماده 1130 قانون مدنی؛ شامل بررسی ماده 1130 قانون مدنی مصوب 1314 و سیر تاریخی اصلاحات ماده 1130 قانون مدنی. 2- شرایط اعمال قاعده «نفی عسر و حرج» در طلاق؛ شامل دائم بودن رابطه زوجیت، وجود سبب عسر و حرج در زمان درخواست طلاق، پیش بینی تداوم عسر و حرج در آینده و عدم معارض. 3- مصادیق نوین عسر و حرج زوجه با توجه مقتضیات جامعه.
فصل نخست
مفاهیم و کلیّات
لازمه پرداختن به هر موضوع علمی، تبیین مفهوم موضوع مورد پژوهش و قلمرو آن است. بر هر نویسنده‌ای لازم است در جهت روشن ساختن افق دید خوانندگان، موضوع مورد پژوهش را به صورت علمی تبیین و قلمرو آن را مشخص سازد. به همین جهت، فصل نخست این پژوهش به تبیین مفاهیم و کلیات عسر و حرج و طلاق اختصاص داده شده و مطالب آن در سه مبحث شامل مفاهیم، قلمرو و اوصاف قاعده «نفی عسر و حرج» و اقسام طلاق مطرح خواهد شد.
مبحث نخست- مفاهیم
قبل از پرداختن به موضوع طلاق به دلیل عسر و حرج، جهت روشن ساختن افق دید مخاطبین تبیین مفاهیم عسر و حرج و طلاق ضروری به نظر می‌رسد. لذا طی دو گفتار آتی، تعاریفی از «عسر و حرج» و «طلاق» ارائه می‌گردد.
گفتار نخست- تعاریف عسر و حرج
آشنایی با معنای لغوی و اصطلاحی مفاهیم عسر و حرج، در قدم نخست این نوشتار ضروری می نماید.