مقاله درمورد تلقیح مصنوعی و چرخه زندگی

دانلود پایان نامه

در حال حاضر مهمترین و مؤثرترین روش برای کنترل قارچ M. phaseolina استفاده از ارقام مقاوم یا متحمل میباشد, که جایگاه ویژهای را به خود اختصاص داده است. در این میان ارقام غیرتجاری آفتابگردان برای مقاومت علیه M. phaseolina گزارش شده است (Gul et al., 1989; Ahmed and Bumey, 1990; Hafeez and Ahmed, 1997).


اولین فردیکه راجع به وجود ارقام مقاوم بحث نموده، تئوفرستوس(Teophrastus) دانشمندیونانی استکه در286 سال قبل ازمیلاد مسیح بعضی ازگیاهان را مقاومتر از دیگران دانسته است(آهونمنش،1379).
برکلیBerkely) ) در سال 1851 میلادی گزارش نمود که پیازهایی با پوست رنگین نسبت به بیماری ها، مقاوم تر از پیازهای سفید می باشند. نایت (Nait) در سال 1853 میلادی ارقام گندم نسبت به بیماری زنگ سیاه را مورد توجه قرار داد (آهون منش، 1379).
2-8- انواع مقاومت
گیاهان و عوامل بیماری زا در طول دوره های تکاملی خود قادر به برقراری روابط بسیار پیچیده ای هستند. عوامل بیماری زا از روش های متفاوتی برای حمله به گیاه استفاده می نمایند و متقابلا گیاهان میزبان نیز روش های دفاعی خاصی را جهت حفظ خود به کار می گیرند.
گاهی اوقات گیاهان به علت تعلق داشتن به گروه تاکسونومی مشخصی که در مقابل بیمارگرهای ویژه ای مصون هستند، نسبت به یک بیمارگر مقاوم می باشند (مقاومت غیر میزبانی). یا به علت داشتن ژن های مقاومت در برابر ژن های بیمارگر مقاومت پیدا می کنند (مقاومت حقیقی). یا به دلایلی گیاه، آلودگی به بیمارگر را تحمل کرده و یا از آن فرار می کند (مقاومت ظاهری) (مهرآوران، 1376).
2-8-1- مقاومت حقیقی
مقاومتی که به وسیله یک یا چند و یا تعداد زیادی ژن های عامل مقاومت از راه ژنتیکی در گیاه ایجاد می شود، مقاومت حقیقی نامیده می شود. در مجموع دو نوع مقاومت حقیقی به نام های مقاومت افقی و مقاومت عمودی در گیاه دیده می شود (مهرآوران، 1376).
دو اصطلاح مقاومت افقی و مقاومت عمودی در سال 1963 میلادی برای اولین بار توسط واندرپلانک (Vanderplank) به کار گرفته شد. در سال 1968 میلادی کالدولCalldwell) ) آن را به مقاومت عمومی و مقاومت اختصاصی تغییر داد (آهون منش، 1379).
مقاومت افقی (عمومی) مقاومت میزبان در مقابل تمام نژاد های یک عامل بیماری زا می باشد. این نوع مقاومت معمولا توسط چندین ژن کنترل شده و مقاومت پلی ژنی نامیده می شود. هر یک از این ژن ها ممکن است به تنهایی در برابر بیمارگر مؤثر نبوده و نقش یک ژن کوچک را در کل مقاومت افقی دارا باشند. این نوع مقاومت یک نوع مقاومت کمی است و هرچه ژن بیشتری در ایجاد مقاومت مؤثر باشند، مقدار مقاومت بالاتر است (آهون منش، 1379).
مقاومت عمودی (اختصاصی) مقاومت میزبان در مقابل یک نژاد خاص از مجموعه نژادهای یک عامل بیماری زا است. این نوع مقاومت، مقاومتی است که توسط یک یا چند ژن محدود بزرگ اثر کنترل می شود (Vanderplank, 1978).
2-8-2- مقاومت ظاهری
تحت شرایط و موقعیت های ویژه، بعضی از گیاهان یا ارقام خیلی حساس ممکن است از بیماری یا علائم آن عاری مانده، مصون و مقاوم به نظر برسند به این نوع مقاومت، مقاومت ظاهری گفته می شود. مقاومت ظاهری در چنین گیاهان حساسی عموما در نتیجه گریز از بیماری یا تحمل بیماری است (مهرآوران، 1376).
اصولا انطباق فاز های بحرانی توسعه و نمو میزبان و پارازیت باعث می گردد که ظهور بیماری با مشکل انجام گیرد. اگر بتوان انطباق را بر هم زد، می توان خسارت بیماری را به شدت کاهش داد که این عمل گریز از بیماری اطلاق می شود. مثلا ارقامی که به طور سریع رشد نموده و بالغ شوند ممکن است چرخه زندگی خود را قبل از این که حداکثر آلودگی رخ دهد کامل کنند. به طور مثال در برخی از بیماری ها خسارت در ارقام بسیار زودرس در جایی که آستانه خسارت بیماری در اواخر فصل زراعی بروز می کند به طور قابل ملاحظه ای کاهش می یابد (Somissich, 1995).
یک گیاه متحمل گیاهی است که همانند یک گیاه حساس (با درجه آلودگی مشابه) مورد حمله عامل بیماری قرار گیرد، اما از عملکرد و یا کیفیت آن کاسته نشود. تیپ آلودگی در گیاهان متحمل به صورت حساس تظاهر می کند، اما این گیاهان می توانند در مقابل تشکیل توده بیماری و پخش آن تحمل نشان دهند (Somissich, 1995).
2-8-3- مقاومت غیر میزبانی
هر گیاه میزبانی برای گروهی از بیمارگرهاست که نسبت کوچکی از کل بیمارگرهای گیاهی شناخته شده را تشکیل می دهند. به بیانی دیگر، هر گیاه نسبت به گروه وسیعی از بیمارگرهای شناسایی شده گیاهی، غیر میزبان است. گیاه غیر میزبان حتی تحت شرایط مطلوب برای ایجاد و رشد و نمو بیماری در برابر تمام بیمارگرهای گیاهان دیگر ایمن بوده و یا کاملا مقاوم هستند. به طور کلی به این نوع مقاومت، مقاومت غیر میزبانی گفته می شود (مهرآوران، 1376).
غالب یا مغلوب بودن صفت مقاومت در گیاهان مختلف فرق می کند (Rao and Haware, 1982; Venkatavao et al., 1983).
2-9- واکنش ارقام مختلف آفتابگردان نسبت به بیماری
در این بیماری به دلیل خاک زاد بودن قارچ عامل و بقای مناسب اسکلروت ها، مناسب ترین راه برای کنترل استفاده از ارقام مقاوم یا متحمل است که جایگاه ویژه ای را به خود اختصاص داده است.
کومار و همکاران (Kumar et al., 1994) پس از تلقیح مصنوعی هیبریدهای مختلف نشان دادند که هیبریدهای LDMRSH-3 و HS-1 آلودگی بیشتری داشتند.
اسد و همکاران ((Asad et al., 1992 10 ژنوتیپ آفتابگردان را با سه جدایه M. phaseolina در مرحله ی گل دهی تلقیح نموده و شدت بیماری را در زمان برداشت تعیین کردند. نتایج مشخص نمود ژنوتیپ های آفتابگردان واکنش های متفاوتی نسبت به عامل بیماری داشتند و از بین مواد آزمایشی ژنوتیپ 953-1O2 و IMP1141 نیمه مقاوم بودند.
مطالعات انجام شده برروی29 هیبرید آفتابگردان نشان داد که واکنش آن ها نسبت به M. phaseolina متفاوت است (Kadlicsko et al., 1994).