مقاله با موضوع پیشرفت تحصیلی دانش آموزان و انگیزه پیشرفت تحصیلی

دانلود پایان نامه

نمودار1-4- مقایسه میانگین نمرات سیالیت دو گروه 54


نمودار2-4- مقایسه میانگین نمرات یادآوری دو گروه 54
نمودار3-4- مقایسه میانگین نمرات انگیزه پیشرفت تحصیلی دو گروه 55
نمودار4-4- مقایسه میانگین نمرات پیشرفت تحصیلی دو گروه 56
فصل اول
کلیات تحقیق

1-1- مقدمه
دوران نوینی در عرصه حیات اجتماعی که به جامعه اطلاعاتی مشهور است آغاز شده که زندگی بشر، مناسبات آن،آموزش و پرورش و رسالت آن را تحت‌ تأثیر قرار داده است.امروزه مهمترین دغدغه‌ی نظام آموزشی و پرورشی یک کشور، ایجاد بستری مناسب جهت رشد و تعالی سرمایه‌های فکری در جامعه‌ی اطلاعاتی و دانایی ‌محور می‌باشد. برای آنکه همه‌ی گروه‌های اجتماعی قادر باشند بطور مؤثّر در چنین جامعه‌ای مشارکت داشته باشند، باید یادگیری پیوسته، خلاقیت، نوآوری و نیز مشارکت فعال و سازنده‌‌ی اجتماعی را بیاموزند. تحقّق این امر مستلزم تعریف مجدد و نوینی از نقش و کارکرد مدارس به عنوان اصلی‌ترین نهادهای آموزشی در جامعه می‌باشد.
امروزه نظام آموزشی کشور به مدرسه‌ا‌ی نیاز دارد که با بهره‌گیری از فناوری‌ اطلاعات و ارتباطات (فاوا)‌، امکان یادگیری پیوسته را فراهم نموده و فرصت‌های نوینی را در اختیار افراد برای تجربه‌ی زندگی در جامعه‌ی اطلاعاتی قرار ‌دهد، به گونه‌ای که این فناوری‌ نه به عنوان ابزار، بلکه در قالب زیرساختِ توانمند‌ساز برای تعلیم و آموزش حرفه‌ای محسوب ‌‌شود.(هوشمند سازی مدارس، 1390،ص 5).
بکارگیری گسترده‌ی فاوا در فرایند آموزش و پرورش، همزمان با تحوّل در رویکردهای آموزشی درجهان، زمینه‌‌ی شکل‌گیری مدارس هوشمند را فراهم آورده است. این مدارس از جمله نیازمندی‌های کلیدی جوامع دانش‌ بنیان می‌باشند و رویکردهای توسعه‌ی مهارت‌های دانشی و کارآفرینی دانش‌آموزان را دنبال می‌نمایند. در این مدارس‌، فرایندهای یاددهی – یادگیری تقویت شده و محیط تعاملی یکپارچه برای ارتقای مهارت‌های کلیدی دانش‌آموزان با تکیه بر فعالیت‌های گروهی، در عصر دانایی محور فراهم می‌شود.
ازآنجاکه درحال حاضرمعلم محوری پایه آموزش و پرورش درکشور می‌باشد، به روزکردن مدارس، استفاده ازفناوری‌های روز، برخورداری ازخلاقیت‌های نوین درآموزش وپرورش ونیز اهمیت دادن به توانایی‌های دانش‌آموزان، لازمه این تحوّل می‌باشد.
پیشرفت‌های فن‌آوری‌ منجربه تحولاتی در صلاحیت‌ها و شایستگی‌های موردنیاز و متناسب با دنیای متغیر فعلی در دانش‌آموزان گشته است.صلاحیت‌هایی که امروزه مطرح هستند عبارتند از تفکر انتقادی، صلاحیت‌های عمومی،حل مسأله و تصمیم‌گیری(قورچیان،1382(. امروزه از آموزش و پرورش انتظار می‌رود تا موجبات یادگیری فعال و مشارکتی بین دانش‌آموزان‌ را فراهم آورد.برای محقق شدن چنین رویکردی به ناچار نیاز به تغییر رویه‌های سابق است.شیوه‌های‌ آموزش قدیمی مسلما پاسخگوی نیازهای آموزشی متغیر عصر جدید نیست؛بنابراین یکی از تلاش‌های‌ سازمان‌های آموزشی باید در ارتباط با فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات و کاربرد آن در برنامه درسی‌ باشد(نیاز آذری،1383).فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات تأثیر قابل توجهی در امر یادگیری دارد که‌ شامل تغییر نقش فراگیران و معلمان،مشارکت بیشتر دانش‌آموزان با همسالان،افزایش استفاده از منابع‌ خارج از متون درسی و رشد و بهبود مهارت‌های طراحی و ارائه مطالب می‌باشد(افضل‌نیا،1387).به‌ طورکلی نقش دانش‌آموز در محیط یادگیری مبتنی بر فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات دستخوش تغییر می‌گردد و در این فرآیند دانش‌آموزان فعالند و به تولید دانش می‌پردازند(آرمیتاژ ،2003).فن‌آوری‌ اطلاعات و ارتباطات در ایجاد انگیزه،عمق و وسعت دادن به یادگیری و پایدار ساختن آن و رفع‌ خستگی و کسالت دانش‌آموزان و ایجاد مهارت ذهنی جهت پاسخگویی به پرسش‌ها نقش مؤثری‌ دارد(امیر تیموری،1386).فن‌آوری ارتباطات و اطلاعات مجموعه‌ای از روش‌ها،قواعد و ابزار و تجهیزات جهت شناسایی،جمع‌آوری،ذخیره،تولید و توزیع،سازماندهی،باز تولید و نگه‌داری‌ اطلاعات است(نواب‌زاده،1380).فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات در نظام آموزشی از یک‌سو برای‌ بازاندیشی و بازسازی برنامه درسی و سواد رایانه‌ای و از سوی دیگر برای تجدید حیات و غنی‌سازی‌ محیط یادگیری و برقراری تعامل برای یادگیرنده و منابع یادگیری لازم می‌باشد(سراج،1383).یکی از شایع‌ترین دلایل ذکر شده برای به کارگیری این فن‌آوری در کلاس درس آماده کردن بهتر نسل فعلی‌ دانش‌آموزان برای ورود به محیط جدید یادگیری جهت پاسخگویی به نیازهای آموزش و به تبع آن‌ نیازهای شغلی در بازار کار آینده است.با روش سنتی و وقت‌گیر بودن این روش‌های آموزشی، همچنین عدم برخورداری از اطلاعات به‌روز،معلمان به‌طور صحیح قادر به آماده‌سازی دانش‌آموزان‌ برای یک محیط کاری ایده‌آل نیستند.لذا استفاده از فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش‌ کلاس‌های درسی می‌تواند پایه و اساسی به‌عنوان یک بازوی رقابتی در یک بازار کار در حال جهانی‌ شدن باشد تا فرد آموزش دیده با دید باز و نگاه کلی بتواند وارد بازار جهانی،سیاسی و آموزشی شود (عزیزی،1385).
واژه‌ی مدارس هوشمند چندی است در ادبیات آموزش و پرورش ما ایران وارد شده است و فعالیت‌های ارزشمندی نیز وَلو بصورت پراکنده در این حوزه انجام شده است. وزارت آموزش و پرورش با الهام از آموزه‌های دینی و مقتصیات زمانی و به منظور تحقّق اهداف سند چشم انداز ایران در سال 1404 و دستیابی به اهداف عالیه نظام تعلیم و تربیت و گسترش عدالت آموزشی، اقدام به تعریف ساختار، جایگاه، ساماندهی، شرایط و ضوابط توسعه‌ی مدارس هوشمند بر اساس معیارهای علمی، بین المللی و شرایط بومی در سطح کشور نموده است. از این رو برای نیل به این هدف، نیاز به همّتی مضاعف داشته که ازجمله عوامل اصلی آن می توان به تغییرنگرش درشیوه‌ی آموزش و مدیریت مراکز آموزشی و پرورشی و نیز تأمین زیرساخت مورد نیاز اشاره نمود.
هوشمند‌سازی مدارس یک اقدام مدبّرانه در راستای سند چشم انداز نظام، تحول بنیادین آموزش و پرورش و سند توسعه فاوای آموزش و پرورش و ضرورتی انکار ناپذیر با هدف اجرای پیشرفته‌ترین روش‌های مدیریتی و آموزشی و نگاه علمی و فناورانه به وضعیت کنونی نظام آموزشی و پرورشی کشوراست که اعمال تغییرساختار و معماری اجرایی درآن‌ها باعث افزایش بهره‌وری و مدیریت زمان برای مدیران، کارکنان، معلمان، دانش‌آموزان و همچنین اولیای دانش‌آموزان خواهد بود (هوشمند سازی مدارس ،1390،ص 6).
2-1- بیان مسئله
فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات‌یکی‌از عوامل تغییر در کلاس‌های درس است و نقش و تأثیر آن‌ در توسعه دانش و ایجاد تسهیل و تسریع در امر یادگیری در عصر حاضر امری انکارناپذیر است(کیامنش،1381). در واقع فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات،بخشی‌از حرکت به سوی استفاده بهتراز تکنولوژی‌ آموزشی در مدارس نوین است. از اهداف فن آوری اطلاعات وارتباطات آموزش مهارت‌های خاص به دانش‌آموزان،ایجاد روحیه‌ی‌ مسؤولیت‌پذیری در دانش‌آموزان و استفاده‌از منابع قابل دسترس مثل اینترنت است.اما هدف نهایی در استفاده از فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات افزایش اثر تدریس و بهبود یادگیری دانش‌آموزان است (هیگینز ،2003).امروزه،کاربردهای رایانه در آموزش فیزیک جایگاه منحصر به‌فردی یافته است.فن‌آوری‌ اطلاعات و ارتباطات می‌تواند فیزیک را جالب‌تر،صحیح‌تر و مناسب‌تر سازد،امکان بیشتری برای‌ مشاهده،بحث و تجزیه و تحلیل فراهم آورد،فرصت‌های بیشتری را برای برقراری ارتباط و همکاری مهیا سازد،به‌عنوان ابزار،استقلال بیشتری در تحقیقات علمی به دانش‌آموزان بدهد و تأثیر مثبتی روی تدریس و یادگیری درس فیزیک بگذارد.برای استفاده از فن‌آوری اطاعات و ارتباطات در درس فیزیک،می‌توان از اینترنت یا سی‌دی‌ها به‌عنوان منابع اطلاعاتی برای جمع‌آوری‌ اطلاعات علمی استفاده کرد از دوربین‌های دیجیتال عکاسی و فیلم‌برداری به‌منظور ثبت وقایع‌ بهره گرفت ؛برای تجزیه و تحلیل داده‌ها می‌توان از صفحه‌های گسترده و ابزارهای گرافیکی‌ استفاده کرد.انیمیشن‌ها و محیطهای مجازی،ابزارهای خوبی برای شبیه‌سازی و مدل‌سازی‌ هستند.ایمیل،وسایل قابل حمل مثل لپ‌تاپ‌ها،فن‌آوری‌های ارائه‌ی مطالب مثل‌ دیتاپروژکتورها،تابلوهای تعاملی،ابزارهای مفیدی برای تدریس و یادگیری محسوب می‌شوند.با توجه به نقش و اهمیت انیمیشن در یادگیری می‌توان در برنامه‌ی پاورپوینت،برای فهم بهتر مطالب‌ درسی از انیمیشن استفاده کرد(کرمی،1388). در آموزش الکترونیکی برخلاف آموزش سنتی محوریت برخودآموزی دانش‌آموز استوار است و در واقع دانش‌آموز محور می‌باشد.روش تدریس مبتنی برفن‌آوری اطلاعات و ارتباطات‌ به معلم و دانش‌آموز کمک می‌کند تا در اتخاذ یک روش یادگیرنده محور فعالیت کنند (هادجرویت ،2010). در راستای بررسی عوامل موثر بر بهبود یادگیری دانش آموزان پژوهش و تحقیق در زمینه فن آوری اطلاعات و ارتباطات اجتناب ناپذیر است بویژه در ارتباط با دروس پایه که کسب دانش و پیشرفت در آنها زمینه ساز توسعه پایدار در هر کشوری است؛ لذا با توجه به اهمیت درس فیزیک در پیشبرد اهداف نظام جمهوری اسلامی و با توجه به گسترش مدارس هوشمند و استفاده از فاوا در تدریس درس فیزیک این سوال مطرح است که تاثیر این رویکردهای نوین در سیالیت (خلاقیت)، یاد آوری ، انگیزه پیشرفت تحصیلی و میزان پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دردرس فیزیک چه بوده است ؟ پرسشی که این تحقیق به منظور پاسخگویی به آن شکل گرفته است .
3-1- اهمیت وضرورت تحقیق
یکی از معضلات امروز در عرصه‌ی آموزش و پرورش،فقدان علاقه‌ی دانش‌آموزان به یادگیری‌ به‌ویژه در دروسی چون فیزیک است. باید با روشی نوین علاقه‌مندی به این درس و آموزش آن را ایجاد کرد. (فصلنامه فناوری اطلاعات وارتباطات در علوم تربیتی ،پاییز1389).یکی از روش‌های نوین‌ آموزشی استفاده از فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات است.کاربرد این روش در درس فیزیک باعث‌ علاقمندی دانش‌آموزان به درس می‌گردد.چراکه در این روش،تدریس همراه با تصاویر ، فیلمها و آزمایشات زیبا صورت‌ می‌گیرد و از طرفی چون دانش‌آموز در یادگیری نقش دارد؛باعث علاقه و تعمیق یادگیری وی‌ می‌گردد.از آن‌جا که به اعتقاد محققان بخش اعظم یادگیری و به خاطرسپاری از طریق بینایی صورت‌ می‌گیرد و باز از آن‌جا که فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات ابزاری جهت درگیر ساختن حس بینایی و شنوایی فراگیر است؛موجب تعمیق یادگیری در دانش‌آموزان می‌گردد.هم‌چنین فن‌آوری اطلاعات‌ و ارتباطات ابزاری جهت تفکر و عمل بوده و بر قدرت استدلال و خلاقیت دانش‌آموزان می‌افزاید و موجب توسعه دسترسی به آموزش کیفی می‌گردد.بنابراین عدم توجه به آن تبعاتی را برای آموزش و پرورش کشور و کیفیت خروجی‌های آن به‌عنوان یک شهروند جهانی که در آینده‌ای نه‌چندان دور باید در اقتصاد،تجارت و فرهنگ به‌هم پیوسته جهانی فعالیت کند؛دربر خواهد داشت و به یقین‌ دورنمای آن،عقب‌ماندگی کشور در دنیای رقابت و در عرصه‌ی بین‌المللی در بلندمدت خواهد بود. به جهت آن‌که دوره‌ی متوسطه و کیفیت آن نقش مهمی در فرآیند توسعه‌ی پایدار کشور خواهد داشت؛فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات باید در آموزش دروس به‌ویژه در دوره متوسطه آموزش‌ رسمی کشور مورد استفاده قرار بگیرد(فصلنامه فناوری اطلاعات وارتباطات در علوم تربیتی ،پاییز1389).
کاربرد فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش زمینه‌ساز ایجاد انگیزه،یادگیری، تجربه و نوآوری است.بنابراین کاربرد آن در آموزش و پرورش یک ضرورت انکارناپذیر است. تجارب کشورهایی چون اندونزی،آمریکا و آلمان بیانگر برنامه‌ریزی دولت این کشورها برای توسعه و اجرای برنامه درسی مبتنی بر فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات است.دولت اندونزی از سال 2001 برنامه‌ای پنج ساله برای توسعه و اجرای فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش تدوین و طراحی کرده است و بر مبنای آن استفاده از فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات به‌عنوان ابزاری برای‌ یادگیری در برنامه درسی مراکز آموزشی،مدارس و دانشگاه‌ها ضروری تشخیص داده شده است. دولت امریکا هم مهم‌ترین سرفصل توسعه‌ی خود را به موضوع فن‌آوری اختصاص داده و در این‌ راستا گسترش بزرگراه‌های اطلاعاتی و ارتباطی را مهم‌ترین رکن تحقق این موضوع دانسته است‌ (یونسکو،2004).دولت آلمان هم با شعار اینترنت برای همه،تغییرات وسیعی را هم از بعد زیرساخت‌های مخابراتی و هم از بعد فرهنگ‌سازی عمومی آغاز کرده است و یکی از اهداف این‌ کشور اتصال مدارس به اینترنت تا پایان سال 2002 میلادی بوده است.همین‌طور دولت فرانسه، سنگاپور و کشورهای حوزه خلیج‌فارس برنامه‌های بلندمدتی را برای دستیابی به فن‌آوری اطلاعات با سرمایه‌گذاری عظیم آغاز کردند که نمونه‌ای از آن پروژه شهر الکترونیکی دبی است.بنابراین موضوع‌ فن‌آوری اطلاعات و حرکت به سمت تحقیق آن ضرورتی اجتناب‌ناپذیر و اصلی‌ترین راهبرد توسعه‌ی‌ کشورها خواهد بود.کشور ایران در زمینه توسعه‌ی اطلاعاتی فاصله زیادی با کشورهای توسعه یافته‌ داشته و حتی در قیاس با برخی کشورهای در حال توسعه نیز حائز رتبه پایین‌تری می‌باشد مقایسه‌ شاخص‌های رشد و پتانسیل فن‌آوری اطلاعات در میان کشورهای مختلف بیان‌گر آن است که ایران پس‌ از کشورهایی چون کلمبیا،و نزوئلا،ترکیه و تایلند قرار دارد(فصلنامه فناوری اطلاعات وارتباطات در علوم تربیتی ،پاییز1389).نکته هشداردهنده در این‌میان شکاف‌ فاحش میان ایران و کشورهای گروه هشت به لحاظ سطح فن‌آوری و میزان حضور در شبکه اینترنت‌ است.فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات در سال‌های اخیر نقش و اهمیت ویژه‌ای در آموزش و پرورش‌ یافته است زیرا اساس مزیت رقابتی در عصر حاضر را تشکیل می‌دهد(حاجی کتابی،1381).
از دلایل کاربرد فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش کمک به پیشبرد کیفیت‌ آموزش می‌باشد که این کار از طریق افزایش انگیزه فراگیران جهت یادگیری با استفاده از نرم‌افزارهای‌ چندرسانه‌ای که متن،صدا و تصاویر متحرک را ادغام می‌کنند،صورت می‌پذیرد.این نرم‌افزارها می‌توانند مضمونی معتبر ایجاد کنند و با دخالت دادن دانش‌آموز در فرآیند آموزش،موجبات تسهیل‌فراگیری مهارت‌های پایه و مفاهیمی که زیربنای مهارت‌های فکری درجه بالاتر و خلاقیت هستند را ایجاد کنند( ضامنی،1388،ص84).
اما در ارتباط با کاربرد فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش فیزیک دو سؤال عمده وجود دارد.اول این سؤال که چرا به دنبال بهره‌گیری از فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات و دستاوردهای آن در آموزش فیزیک هستیم و دوم اینکه مشکلات سر راه استفاده از ویژگی‌های یک نرم‌افزار آموزشی‌ مناسب و موفق چیست.در پاسخ به سؤال اول باید گفت استفاده از فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات‌ موجب یادگیری از طریق دریافت و بازخورد سریع از رایانه می‌گردد و سبب می‌شود تغییرات اعمال‌ شده بلافاصله بر خروجی نمایش داده شده،در نمایشگر ظاهر و فرصت فرضیه‌سازی و بررسی‌ فرضیه‌های ساخته‌شده برای دانش‌آموزان فراهم گردد،ضمن آنکه صحت پاسخ‌های به‌دست‌آمده‌ برای یک مسأله توسط رایانه به راحتی آشکار و درستی فرضیه‌های ساخته‌شده توسط دانش‌آموزان‌ مورد بررسی قرار خواهد گرفت.با شبیه سازی آزمایش های فیزیک توسط رایانه‌ بلافاصله تغییرات و نتایج آن بر روی خروجی نمایش داده و با کنار هم قرار دادن نتایج متعدد حاصل‌شده از فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات درک و کشف روابط موجود درپدیده های فیزیکی را میسر می‌سازد.به‌طوری‌که ذهنیت‌ استقرایی به وجود آمده از به کارگیری فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات به‌طور محسوسی قابل اعتمادتر از انواع مشابه خود می‌باشد.کار با تصاویر پویا،به تصویر کشیدن ایده‌ها و تصورات ذهنی‌ دانش‌آموزان جهت بررسی آنها توأم با داشتن درک درست‌تر و بهتر از موضوع به‌ویژه در فیزیک‌ با کمک رایانه‌ها به راحتی امکان‌پذیر است چراکه با استفاده از این روش،آزمایش ها و فعالیت‌های مشابه به راحتی شبیه‌سازی شده و رایانه با انجام محاسبات لازم برای هر مرحله به‌ حذف حاشیه غیرضروری پرداخته و دانش‌آموز متوجه هدف اصلی درس می‌شود( ضامنی،1388،ص92).