مسئولیت خارج از قرارداد و مسئولیت غیر قراردادی

دانلود پایان نامه

در هر قرارداد، طرفین تعهداتی را به عهده می گیرد و با توجه به اصل لزوم قراردادی، ملزم به رعایت و انجام تعهدات خود هستند و چنانچه به تعهد خود عمل نکنند، می توان آن ها را اجبار به انجام تعهد نمود. هر گاه در رهگذر تخلف از تعهد قرارادادی، طرف مقابل متضرر گردد تعهد دیگری بر عهده متخلف قرار می گیرد که از آن به مسئولیت قراردادی تعبیر می شود. به عبارت دیگر، مسئولیت قراردادی التزام به جبران ضررهای وارده در نتیجه عدم اجرای قرارداد توسط متعهد و جزای عهدشکنی و نقض قرارداداست (شجاع پوریان،1389: 28).
البته گاهی گفته می شود وقتی یک طرف به طرف دیگر در نتیجه عدم اجرای تعهد ضرر می رساند متخلف باید آن را جبران کند و این التزام را مسئولیت ناشی از قرارداد می دانند و عقیده دارند که با دادن مبلغی پول جبران می شود. گرچه برخی آن را بدل و جای گزین تعهد اصلی دانسته اند ولی تعهد اصلی از خود قرارداد و مسئولیت قراردادی از عدم اجرای قرارداد و یا تعهد قراردادی ناشی می شود. بنابراین لزوم جبران ضرر منوط به تصریح درقرارداد، قانون یا عرف شده است (ماده221 ق.م) تا توجیه کننده سبب پیدایش تقصیر متعهد و مسئولیت وی در این باره باشد؛ در حالی که سبب وجود تعهد اصلی، خود قرارداد است و متعهد به موجب قرارداد به آن پای بند شده است و به تصریح مجدد در قرارداد یا حکم قانون یا عرف نیاز ندارد(قاسم زاده ،1387: 23-22).
بند دوم: مسئولیت غیرقراردادی (قهری)
مسئولیت غیر قراردادی وظیفه‌ای است که قانون در اثر انجام یا خودداری از انجام عملی مستقیماً بر عهده شخص قرار می‌دهد بدون اینکه مبنای آن با قصد انشاء محقق شده باشد. مانند مسئولیتی که در اثر اتلاف مال غیر به عهده متلف ثابت می‌گردد(شهیدی‏،1381: 31).
مسئولیت قراردادی در نتیجه عدم اجرای قرارداد یا اجرای قرارداد به طور ناقص یا تاخیر در اجرای قرارداد و یا عدم رعایت شروط صریح ضمن عقد به وجود می آید، اما مسئولیت خارج از قرارداد که از وقایع حقوقی است، در نتیجه ورود ضرر یا تسلط بر مال دیگران یا استفاده مشروع یا نامشروع از اموال یا امتیازات یا خدمات دیگران حاصل می گردد(داراب پور،1388: 39).
در فرضی که دو شخص هیچ پیمانی با هم ندارند و یکی از آن دو‏، به عمد یا به خطا‏، به دیگری زیان می‌رساند‏، مسئولیت را غیرقراردادی یا خارج از قراداد می‌نامند (کاتوزیان‏، 1391: 60).
در مسئولیت غیرقراردادی (قهری) تنها قانون بر روابط طرفین حکومت دارد و هیچ پیمانی آن دو را به هم مربوط نمی‌کند(کاتوزیان‏، 1392: 8).
در حوادث رانندگی مسئولیت مدنی گاهی ناشی از ارتکاب جرم بوده و گاهی مبنای آن‏، مسئولیت قهری غیرمجرمانه و در بعضی موارد، بر مبنای مسئولیت قراردادی تحقق می‌یابد (عباسلو‏، 1391: 23).
مبحث دوم: شرایط تحقق مسئولیت غیر قراردادی
در این مبحث به شرایط تحقق مسئولیت غیر قراردادی می پردازیم که شامل سه گفتار، ورود ضرر، فعل زیانبار و رابطه سببیت می باشد.
گفتار اول : ورود ضرر
اساسی ترین رکن مسئولیت اعم از قراردادی و قهری، ورود ضرر است، زیرا هدف از مسئولیت، جبران ضرر است و تا زمانی که خسارتی وارد نشود، مسئولیت فاقد موضوع است (باریکلو،1389: 26).
هر جا که نقصی در اموال ایجاد شود یا منفعت مسلمی از دست برود و یا به سلامت و حیثیت شخص لطمه‌ای وارد آید می‌گویند ضرری به بار آمده است (کاتوزیان،1391: 242). ضرر که به شخص می‌رسد‏، ممکن است در اثر از بین رفتن مالی باشد (اعم از عین یا منفعت یا حق) یا در نتیجه از دست دادن منفعتی.
ضرر یعنی نقصی بر مال دیگری یا صدمه بر جان کسی و یا وهن در عرض دیگری وارد کردن است به شرطی که مقتضی قریب آن محقق شده باشد (جعفری لنگرودی‏، 1388: 2387).
گروهی ضرر را عرفاً نقصی می‌دانند که بر مال یا آبرو یا جان و هر چیز دیگری که درباره بعدی از ابعاد وجود شخصی بوده و موجودیت داشته یا نقصی که بر منفعت قریب‌الوقوع، وارد شده است(الموسوی البجنوردی‏،1413: 17).
بند اول: اقسام ضرر
ضرر به سه دسته تقسیم می شود:
1) ضرر مادی 2) ضرر معنوی 3) ضرر بدنی
الف- ضرر مادی:
مقصود از ضرر مادی آن است که مال یا منفعت مسلمی ناقص شود یا از دست برود(قاسم‌زاده‏، 1387: 83).
به عبارت دیگر، ضرر مادی به معنی کاستن از دارایی شخص و پیشگیری از فزونی آن‏ است، به هر عنوان که باشد‏. به بیان دیگر‏، هر گاه آنچه از دست رفته قابل ارزیابی به پول باشد و صدمه به حقوق مالی برسد‏، ضرر مالی است.

مطلب مرتبط :   پایان نامه درمورد میراث فرهنگی و مراکز فرهنگی

ب- ضرر معنوی
ضرر معنوی که در برابر ضرر مادی قرار می گیرد، ضرری است که متوجه مال زیاندیده نمی شود ولی به نفع غیرمالی آن آسیب می رساند که می توان آنها را به چهار گروه تقسیم کرد: