دانلود پایان نامه
نمودار4-31- اثر تاریخ کاشتهای مختلف بر نسبت برابری زمین 69
نمودار4-32- اثر الگوی کاشتهای مختلف بر نسبت برابری زمین 69
نمودار4-33- اثر بر همکنش تاریخ کاشت، الگوی کاشت بر نسبت برابری زمین 70

چکیده:
بررسی اثر تاریخ کاشت و کشت مخلوط ذرت و ماش بر عملکرد و اجزای عملکرد ماش
به وسیلهی:
ایوب فلسفیمهر
به منظور بررسی اثر تاریخ کاشت و کشت مخلوط ذرت و ماش بر عملکرد و اجزای عملکرد ماش آزمایشی به صورت کرتهای خرد شده در قالب بلوکهای کامل تصادفی در سال زراعی 1390- 1389 در پاتاوه در سه تکرار اجرا گردید. در این پژوهش ماش و ذرت به صورت مخلوط افزایشی کاشته شدند. در این آزمایش عامل اصلی شامل سه تاریخ کاشت مختلف ماش (کاشت ماش 15 روز پیش از کاشت ذرت، همزمان با ذرت و کاشت ماش 15 روز بعد از کاشت ذرت) و عامل فرعی شامل نسبتهای مختلف کاشت (کشت خالص دو گیاه و سه نسبت مختلف کاشت 100% ذرت + 5/12% ماش، 100% ذرت + 25% ماش و 100% ذرت + 50% ماش) بود. نتایج حاصل از تجزیه واریانس نشان داد که اثر تاریخ کاشت ماش بر تمامی صفات به جزء وزن هزار دانه، ارتفاع نهایی گیاه و همچنین اثر الگوی کاشت بر تمامی صفات به جزء وزن هزار دانه، تعداد دانه در غلاف و پروتئین دانه تأثیر معنیداری بود. برهمکنش تاریخ کاشت، الگوی کاشت فقط بر عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک، تعداد غلاف در بوته و ارتفاع نهایی تأثیر معنیدار بود. بیشترین عملکرد دانه ماش مربوط به تاریخ کاشت اول و الگوی کاشت سوم (100% ماش) با 3700 کیلوگرم و کمترین عملکرد دانه در تاریخ کاشت سوم و الگوی کاشت 100% ذرت + 5/12% ماش با 650 کیلو گرم در هکتار بدست آمد.
واژه های کلیدی: ماش، ذرت، کشت مخلوط، تاریخ کاشت، عملکرد و اجزاء عملکرد.

فصل اول: مقدمه
1-1-کلیات
با توجه به افزایش روز افزون جمعیت و کمبود مواد غذایی، افزایش تولیدات کشاورزی بیش از پیش اهمیت می‌یابد. افزایش سطح زیر کشت، افزایش عملکرد در واحد سطح و افزایش محصول در واحد زمان سه روش افزایش تولیدات کشاورزی محسوب میشوند (مظاهری 1377). کارشناسان و متخصصان کشاورزی اعتقاد دارند که افزایش تولید غذا در جهان از طریق افزایش سطح زیر کشت بیش از سطح موجود دیگر میسر نیست. زیرا هر جا که آب و زمین مناسبی وجود داشته است، کاشت هم صورت گرفته است. حتی بعضی از کشورها مثل هلند و چین با خشک کردن حاشیه دریاها، زمین قابل کشت ایجاد کردهاند (میرهادی، 1372). در کشورهای در حال توسعه همانند ایران هم زمینهای حاصلخیز و قابل کشت فراوانی وجود دارد که در حال حاضر بدون کشت رها شدهاند، ولی محدودیت آب مانع از به زیر کشت در‌آوردن اراضی میشود (میرهادی، 1372). لذا این امر، به ویژه در کشورهای در حال رشد از طریق افزایش در واحد سطح مقدور است. افزایش عملکرد گیاهان زراعی منجر به ایجاد فشار بر منابع طبیعی گردیده و پایداری سیستمهای کشاورزی را تهدید میکند. زیرا که این افزایش عملکرد چه با استفاده از رقم ‌های اصلاح شده و چه با کاربرد کود شیمیایی و سموم دفع آفات منجر به استفاده مفرط و بی‌رویه از منابع طبیعی تجدید نشدنی شده است و پایداری سیستم را به خطر می‌اندازد و آن چه مسلم است کشاورزی پایدار را نباید تنها به عنوان مجموعهای از روشها به حساب آورد بلکه باید آن را نوعی بینش قلمداد نمود که در آن جنبههای مختلف اقتصادی، اجتماعی و حتی فلسفی نهفته است و ابعاد فرهنگی آن کمتر از جنبههای فنی و تکنیکی مربوطه نیست. کشاورزی پایدار، مستمر و در عین حال سودمندترین نحوه استفاده از انرژی خورشید و تبدیل آن به محصولات کشاورزی است که بدون تخریب خاک، آب و محیط زیست انجام می گیرد (شایگان و همکاران، 1387). افزایش محصول در واحد زمان که سومین راه حل افزایش تولیدات گیاهی است از طریق کاشت دو یا بیشتر از دو گیاه زراعی در یک مزرعه در هر سال یا زراعت چند کشتی نیز امکان‌پذیر است (مظاهری 1377). که این خود یکی از شیوه‌های کشاورزی پایدار محسوب می‌شود و با بهره‌گیری از اصل تنوع گیاهی در مزرعه موجب افزایش تولید، حفظ حاصلخیزی خاک و کنترل فرسایش و در مجموع بهره‌برداری بهینه از منابع می‌شود (مظاهری ١٣٧5). با بررسی منابع موجود روشن می‌گردد که چند کشتی یکی از کهن‌ترین روش‌های زراعت در بین ملل متمدن عهد باستان به ویژه در مناطقی همانند آفریقا، جنوب‌شرقی‌آسیا، آمریکای مرکزی و برخی نواحی مدیترانه بوده است و در این مناطق به‌کارگیری این روش سوددهی مکفی همراه داشته است. برآوردهای کمی نشان می‌دهد که در آفریقا از جمله در کلمبیا ٩٠ در صد از کشت انواع لوبیا به‌صورت چند کشتی بوده و در مناطق گرمسیر درصد زمین‌های زیر کشت مخلوط از ١٧ در صد در هندوستان تا بیش از ٩۴ در صد در مالاوی متغیر است. همچنین در سال ١٩٢٣، ۵٧ در صد سطح زیر کشت سویا در ترکیب با ذرت بوده است (Vandenmeer, 1989).
سیستم زراعت چند کشتی به انواع همزمان و غیر همزمان تقسیم بندی میگردد. یکی از انواع چند کشتی همزمان، کشت مخلوط ردیفی است. کشت مخلوط در مناطق گرمسیری دنیا به‌طور گسترده متداول می‌باشد. در حال حاضر این سیستم در مناطق معتدل نیز به‌سرعت در حال گسترش است (واندرمیر ١٣٧٩). کشت مخلوط از نظر پایداری در بعد زمان و مکان مزیت دارد. در مناطقی که شرایط آب و هوایی در سال‌های مختلف متغیر است، کشت مداوم یک گیاه در سال‌های متوالی نمی‌تواند محصول خوبی به همراه داشته باشد در حالی که ترکیبی از گیاهان با نیاز‌های اکولوژیک متفاوت نوعی اطمینان برای زارع محسوب می‌شود (مظاهری ١٣٧7). پایداری زراعت مخلوط در دراز مدت اهمیت زیادی دارد چون نیازهای گونه‌های گیاهی به مواد غذایی و سایر عوامل متفاوت است. کشت مداوم یک گیاه در یک قطعه زمین باعث ایجاد کمبود مواد غذایی شده و شیوع آفات و بیماری‌ها را به همراه دارد. انتخاب مخلوط مناسب از گیاهان زراعی این مشکل را برطرف می‌کند. کشت یک گیاه لگوم با یک گیاه غیر لگوم با این هدف انجام می‌شود که علاوه بر کنترل آفات و بیماری‌ها، ضمن جلوگیری از فرسایش خاک،‌ کاهش مصرف نیتروژن را نیز به‌همراه دارد (مظاهری ١٣٧5). اگر چه کشت مخلوط از نظر بیولوژیکی بر تک‌کشتی ارجحیت دارد، ولی در جامعه امروزی سودمندی بیولوژیک ملاک نیست و در تصمیم گیری زارع برای انتخاب سیستم کشت مسائل اقتصادی نقش فراتری دارد. بدیهی است که عملیات کاشت، داشت و برداشت زراعت مخلوط به کارگر بیشتری (نسبت به تک کشتی) نیاز دارد ولی در عوض میزان مصرف علف‌کش و سموم گیاهی و کودهای شیمیایی کاهش می‌یابد. بنابراین در مناطقی که درصد بیکاری زیاد و سرمایه اندک است و پایداری در کشاورزی از طریق کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی و حفظ محیط زیست مهم می باشد، زراعت مخلوط به عنوان یک راه حل پیشنهاد می‌گردد (مظاهری، ١٣٧5).
دلیل مهم افزایش محصول در سیستم کشت مخلوط، به دلیل استفاده بهتر از عوامل محیطی مانند نور، آب و مواد غذایی موجود در خاک است (Banik and et al, 2006). در واقع در کشت مخلوط، استفاده بهینه از منابع محیطی مانند آب، نور، خاک و مواد غذایی به اختلاف ارتفاع، نحوه قرار گرفتن اندام‌های هوایی و زیر زمینی و نیاز غذایی متفاوت گیاهان نسبت داده می‌شود (هاشمی دزفولی، 1379). البته کشت هر نوع گیاهی به‌صورت مخلوط الزاماً موجب افزایش عملکرد نمی‌شود، این مسأله عمدتاً تحت تأتیر پدیده رقابت درون گونه‌ای و برون گونه‌ای در جوامع گیاهی مخلوط می‌باشد. لذا با مطالعه خصوصیات فیزیولوژیکی، مرفولوژیکی و ژنتیکی گیاهان مخلوط شونده می‌توان گیاهانی را برگزید تا در ترکیب جدید مقادیر کمتر تحت تأثیر رقابت قرار گیرد (مظاهری، ١٣۶8).
با توجه به خصوصیات فیزیولوژیک گیاهان می‌توان گفت که در کشت مخلوط معمولاً سودمندی زمانی حاصل می‌شود که گیاهان تشکیل دهنده مخلوط از نظر نحوه و میزان جذب عوامل رشد با یکدیگر متفاوت باشند و در نتیجه اگر در مجاورت یکدیگر قرار گیرند حداکثر استفاده را از منابع خواهند نمود. این موضوع از نظر رقابت چنین تفسیر می‌شود که اجزای مخلوط در جذب مواد با هم رقابت نمی‌کنند و به عبارت دیگر رقابت برون گونه‌ای کمتر از درون‌گونه‌ای است، لذا حداکثر سودمندی زمانی حاصل می‌شود که میزان رقابت حداقل باشد. اختلاف مورفولوژیک نیز در کشت مخلوط از اهمیت خاصی برخوردار است. ترکیبی از گیاهان با تفاوت در حجم و گستردگی تاج پوشش باعث استفاده بهتر از نور می‌شوند و ترکیبی از سیستم های مختلف ریشه‌ای جذب بیشتر آب و مواد غذایی را به دنبال خواهد داشت (مظاهری، ١٣٧5). سرانجام خصوصیات ژنتیکی نظیر سرعت جوانه‌زنی و ظرفیت جذب آب و مواد غذایی و اکسیژن نیز در میزان و نحوه گونه‌ها تأثیر به‌سزایی دارند (مظاهری، ١٣٧7)
یکی از مهمترین عوامل مطرح در روش کشت مخلوط ثبات عملکرد و کاهش خطرات در تولید است. یکی از ویژگی‌های دیگر کشت مخلوط که اگر به ‌دلایلی شرایط محیطی برای رشد یک گیاه نامطلوب گردد، گیاه دوم با استفاده بیشتر از منابع، می‌تواند عملکرد قابل قبولی را در واحد سطح تولید کند. با توجه به اینکه تحقیقات مربوط به شیوه‌های کشت مخلوط بر روی گیاهان گرمسیری متمرکز شده است، ولی بررسی‌های تکمیلی در مناطق معتدله نیز و حتی سردسیری نیز ضروری به ‌نظر می‌رسد (جوانشیر و همکاران، 1379). در کشت مخلوط، استفاده از گیاهان تیره لگومینوز به ‌دلیل ویژگی منحصر به فرد در تثبیت بیولوژیک نیتروژن و تولید پروتئین بالا کارایی سیستم را افزایش میدهد (عطری، 1377، جوانشیر و همکاران 1379).
انتخاب تاریخ‌کاشت مناسب یکی از فنون زراعی است که با رعایت آن حداکثر محصول بدست خواهد آمد. از آنجایی که طول مراحل مختلف نمو تابعی از دو عامل اصلی حرارت و طول روز است؛ ممکن است تاریخ‌کاشت را به نحوی تغییر داد که مراحل مختلف نمو گیاه با وضعیت حرارت و طول روز موجود طی فصل رشد انطباق مناسبی یافته و میزان رشد رویشی و زایشی مطلوبی بدست آید. بدین لحاظ لازم است اطلاع کامل و صحیحی از خصوصیات رشد و نمو و نیازهای اکولوژیک محصول مورد کاشت و عوامل محیطی داشت تا بتوان تاریخ‌کاشت مناسبی را انتخاب نمود.
کاشت دو یا چند محصول در سال، موجب استفاده مؤثر از منابع طبیعی موجود در بخش کشاورزی و افزایش بازدهی اقتصادی آنها می‌شود و در بسیاری از مناطق کشور مورد توجه قرار گرفته است. با توجه به مراتب فوق اهمیت کشت مخلوط از جنبه کشاورزی پایدار و نقش آن در کاهش مصرف کودهای شیمیایی و سموم دفع آفات بیش از پیش روشن میشود. در این تحقیق اثر کشت مخلوط ذرّت و ماش و تاریخ کاشت بر عملکرد و اجزاء عملکرد ماش بررسی شده است.
2-1- فرضیات آزمایش