دانلود پایان نامه

تیمار کردن قلمه ها با هورمون های گیاهی باعث بهبود ریشه زایی می شود. هورمون های مختلفی مانند اکسین ها، سایتوکنین ها، جبیرلین ها واتلین ها بر روی ایجاد ریشه بر روی قلمه مؤثر هستند ولی اکسین ها نقش بارزتری ایفاء می کنند. امروزه انواع مختلفی از هورمون های مصنوعی اکسین از قبیل انیدول بوتیریک اسید، ایندول استیک اسید و غیره در دسترس می باشد که هر کدام تحت شرایط خاص و مقادیر مصرف مختلف، اثرات متفاوت نشان می دهند. برگ های موجود بر روی قلمه می توانند نیاز هورمونی قلمه را تأمین نماید لذا در این راستا وجود 4-2 برگ بر روی قلمه های انتخابی زیتون برای ریشه زایی قلمه های نیمه خشبی زیتون ضروری است (حبیبی کوتنایی، 1389).
هدف از تیمار قلمه، با هورمون ها (اکسین ها) این است که قابلیت ریشه دهی قلمه هار افزایش دهند و در عمل ریشه زایی تسریع به عمل آورند. استفاده از هورمون ها در گیاهانی که به آسانی ریشه دار می شوند، ممکن است زیاد مفید و توجیه پذیر نباشد. بهترین کاربرد اکسین ها برای گیاهان است که به کندی ریشه دار می شوند، البته استفاده از هورمون ها برای ریشه زایی نباید موجب شود که سایر عوامل از قبیل رطوبت کافی، حرارت، نور و غیره نادیده گرفته شود. زیتون از جمله گیاهانی است که به سختی ریشه دار می شود و بیشتر واریته های آن بدون تیمار هورمونی ریشه ای تولید نمی کنند (Hartmann, 1971). ازمهمترین هورمون هایی که برای ریشه زایی قلمه ها استفاده می شوند می توان از ایندول بوتیریک اسید (IBA) به نسبت ppm3000 (300 میلی گرم در 100 سی سی) در آب، IAA و NA نام برد (Weaver, 1972)، که اثر IBA و NAA در ریشه زایی بیشتر از IAA است. اسید ایندول بوتیریک (IBA) یکی از بهترین و معمولی ترین و متداولترین موادی است که در برانگیختن ریشه زایی امروزه در بسیاری از آزمایش ها به کار برده می شود. برای تهیه این هورمون، ابتدا بایستی 300 میلی گرم هورمون را در 50 میلی لیتر الکل حل نمود،‌ سپس با آب مقطر حجم محلول را به 100 میلی لیتر رساند. معمولاً یک لیتر هورمون برای 5000 قلمه زیتون کافی است (Fernandes Serrano et al., 2006).
1-4-1-6- تیمار قلمه ها با هورمون ریشه زایی (IBA)
یکی از روش های افزایش ریشه زایی قلمه های زیتون، استفاده از IBA به عنوان یکی از عوامل کمکی ریشه زایی می باشد (حبیبی کوتنایی، 1389).
هم اکنون استفاده ازIBA در افزایش ریشهدهی قلمههای درختان میوه کاملا شناخته شده و متداول است. در گلخانههای ازدیاد زیتون نیز از این هورمون به طور وسیعی استفاده می شود. برای افزایش تاثیر هورمون IBA در ریشهزایی قلمههای زیتون تلاشهای زیادی صورت گرفته، که از آنها میتوان به تغذیه برگی درختان مادری، تاثیر بستر ریشهزایی، شرایط رطوبت و دمای بستر، غلظتهای مختلف هورمون و فصول مختلف قلمه گیری اشاره داشت. طبق تحقیقات دیگر محققان محلول پاشی درختان مادری زیتون با عناصر غذایی پرمصرف، پتانسیل ریشهزایی قلمههای زیتون را تا حد زیادی افزایش میدهد. نحوه تیمار قلمه ها بدین صورت است که ابتدا قلمه ها را به صورت دسته های ده تایی در آورده، سپس هردسته را به مدت 5 ثانیه در محلول قرار می دهند (حدود 2 سانتی متر و حدود یک بند انگشت از قاعده قلمه ها در محلول قرار می گیرد.) وپس از تیمارکردن قلمه ها، آنها را در بستر کاشت می کارند(Fernandes Serrano et al., 2006).
1-4-1-7- تیمار قلمه ها با عناصر غذایی :
از آنجایی که قلمه های برگدار به طور مرتب در زیر میست شسته می شوند معمولا با کمبود عناصر غذایی مواجه می گردند. برای مقابله با این کمبود می توان عناصر غذایی را به صورت محلول روی برگ ها پاشید زیرا گیاهان قادرند عناصر غذایی را از طریق برگ جذب نمایند. برای این منظور می توان از محلول های اوره یا محلول های زربار، قطره طلا و غیره استفاده کرد(Fernandes Serrano et al., 2006).
1-4-1-8- عوامل محیطی موثر در ریشه زایی قلمه ها
از عواملی محیطی مؤثر در فرآیند ریشه زایی قلمه می توان محیط ریشه زایی، رطوبت، اکسیژن، درجه حرارت و نور را نام برد که به منظور فراهم نمودن شرایط مذکور در حد اپتیمم بهتر است عملیات مربوط به ریشه دار نمودن قلمه ها در گلخانه و با بهره گیری از سیستم های مه پاش انجام گیرد. محیط ریشه زایی در تشکیل کالوس و بالا رفتن در صد ریشه زایی قلمه نقش به سزایی دارد و در این خصوص اسیدیته خاک (PH) سهم مهمی دارد و با افزایش PH خاک (قلیایی شدن) تشکیل کالوس و درصد ریشه زایی تقلیل می یابد (رمضانی، 1383). درجه حرارت محیط ریشه زایی نیز حایزاهمیت فراوان است و برای اکثر گونه ها حرارت های 25-20 درجه در طی روز و 15-10 درجه در طی شب مطلوب تر است. باید توجه نمود که بالا رفتن درجه حرارت در طی روز می تواند قلمه ها را با تنش های آبی مواجه نموده، تلفات آب از برگ ها و در نتیجه تلفات قلمه ها را افزایش می دهد لذا بهتر آن است که از سیستم های پاگرما استفاده شود. مطالعات نشان داده است که کارآیی هورمون ها در ریشه زایی قلمه ها نیز در هنگام کاربرد سیستم های پاگرما افزایش می یابد. به طور کلی محیط کشت باید از نظر فقدان آفات و عوامل بیماری زا، نور، درجه حرارت و… شرایط مطلوبی داشته باشد تا نتایج بهتری حاصل گردد (رمضانی، 1383).
1-4-1-9- بسترهای تکثیر قلمه
بی شک یکی از فاکتورهای مهم در ازدیاد موفقیت آمیز گیاهان باغی بهره مندی از محیط کشت مطلوب می باشد. محیط کاشت قبل از هر چیز خاک را ذهن هر شنونده ای تداعی می کند. پس باید قلمه برای ریشه زایی در خاک مناسب قرار گیرد. خاک های مختلف، بافت های متفاوتی دارند و در این راستا معمولاً خاک های سبک مانند خاک های لومی ماسه ای (Sandy loam) کاربرد زیادی دارند. مع الوصف مطالعات در خصوص کاربرد انواع خاک ها نشان داده است که ماسه ضعیف ترین بستر بوده، ضمن کاهش درصد ریشه زایی، تعداد ریشه های نابجا ایجاد شده بر روی هر قلمه را نیز کاهش می دهد. خاک های رسی و سنگین نیز که دارای ظرفیت نگهداری رطوبت بالا هستند و تهویه خاک به نحو مطلوب تری انجام نمی گیرد به دلیل کاهش اکسیژن در محیط ریشه زایی قلمه، برای این منظور به کار نمی رود. یکی دیگر از انواع خاک های مورد استفاده در بسترهای قلمه، ورمی کولایت می باشد. این خاک ها اغلب از نظر واکنش شیمیایی( PHخاک) خنثی بوده، مقاومت آن در برابر تغییرات اسیدیته خاک بیشتر است. ظرفیت جذب و نگهداری آب در ورمی کولایت بالا بوده، به علاوه می تواند مواد غذایی را در خود ذخیره نموده و سپس در اختیار گیاه قرار دهد. این خاک ها برای ریشه دار نمودن قلمه ها قابل استفاده بوده، برای بالا بردن درصد تخلخل و سبک کردن خاک ها و افزایش امکان تهویه می توان از این خاک ها استفاده نمود (خوشخوی، 1378).
پرلایت نیز به عنوان بستر کشتی که منشأ آتشفشانی داشته و از نوع سیلیسی و سفید رنگ می باشد و به واسطه اسفنجی بودن، از ظرفیت نگهداری آب بالایی برخوردار است، قادر است 4-3 برابر وزن خود آب جذب نماید. این خاک نیز از نظر واکنش شیمیایی و اسیدیته خاک کمتر از خاک ورمی کولایت بوده، قادر به ذخیره مواد غذایی در خود نمی باشد. در عین حال اضافه نمودن پرلایت به سایر خاک ها می تواند توان تهویه خاک و اکسیژن رسانی به قلمه های در حال رشد را افزایش دهد. البته خاک های مختلف ممکن است اثرات متفاوتی بر روی ریشه زایی قلمه های گیاهان باغی و زینتی مختلف داشته باشد (جلیلی مرندی، 1381). مع الوصف دانشمندان این خاک را با اسیدیته خنثی (PH=7) تخلخل مناسب، یک محیط ایده آل برای ریشه زایی قلمه های زیتون می دانند به طوری که اندازه دانه های پرلیت نباید کوچکتر از 3 میلی متر باشد. اما در طی سال های اخیر کاربرد پرلیت به عنوان بستر تکثیر قلمه های زیتون در برخی مناطق به ویژه استان گیلان موفقیت های چشمگیری به دنبال نداشته است. همچنین اثرات کاربرد نوع هورمون از قبیل ایندول بوتیریک اسید (IBA) و نفتالین استیک اسید (NAA) نیز در این بسترها متفاوت بوده است و در برخی موارد نفتالین استیک اسید (NAA) نتایج مطلوب تری داشته است (حبیبی کوتنایی، 1389).
چنین استنباط می شود که علت اصلی کاهش ریشه زایی به هنگام کاربرد پرلیت می تواند از سه عامل ناشی شود. اولاً اینکه پرلیت در مقابل تغییرات اسیدیته خاک مقاومت اندکی داشته، لذا این امر ممکن است منجر به کاهش یا افزایش PH در محیط ریشه زایی قلمه گردد. از طرفی می دانیم که در شرایط PH پایین خاک مقدار یون های منگنز قابل جذب افزایش یافته، این امر می تواند اثرات سویی بر روی ریشه زایی قلمه داشته باشد. در مطالعات انجام شده در این خصوص، نشان داده شده است، که بالا بودن منگنز منجر به فعال شدن آنزیم اکسیداز ایندول استیک اسید می شود که موجب تجزیه هورمون اکسین می شود و بدین ترتیب می تواند اثرا سوء بر روی ریشه زایی داشته باشد (حبیبی کوتنایی، 1389). به علاوه آنزیم مذکور منجر به غیرفعال شدن هورمون ایندول استیک اسید (IAA) شده در حالی که بر روی نفتالین استیک اسید (NAA) مؤثر نبوده و در نتیجه کاربرد این هورمون در شرایط محیطی با PH پایین و وجود یون های منگنز بالا در خاک، می تواند نتایج مطلوب تری حاصل نماید. ثانیاً بالا بودن PH خاک می تواند تشکیل کالوس و ریشه زایی را به مقدار قابل ملاحظه ای کاهش دهد. ثانیاً بالا بودن ظرفیت نگهداری رطوبت در خاک های پرلیت نیز می تواند مزید بر علت بوده، با کاهش اکسیژن (به ویژه در مناطق مرطوب) در محیط پای قلمه ها، تنش های وارده افزایش و درصد ریشه زایی به طور قابل ملاحظه ای کاهش یابد. در نتیجه شایسته است در این راستا تحقیقات بیشتری انجام شود تا با ارایه راه حل مناسب بتوان درصد ریشه زایی قلمه ها را افزایش داد. کمپوست که از پوسیدن و از هم پاشیدن بقایای گیاهی پس از طی مراحل خاصی تشکیل می شود را می توان برای بهبود خواص فیزیکی و ساختمان خاک بهره گرفت. این خاک منجر به افزایش مواد آلی و ظرفیت نگهداری رطوبت خاک می گردد (حبیبی کوتنایی، 1389).
آب و هوای مطلوب درخت زیتون:
درخت زیتون یکی از گیاهان مناطق مدیترانه‌ای یعنی مناطقی که دارای هوای گرم و مرطوب که معمولا در زمستان درجه حرارت هیچگاه به صفر نمی‌رود می‌باشد. مع هذا در نواحی خشک اگر بتوان در فصل تابستان باغ را آبیاری کرد درخت زیتون کاملا رشد کرده محصول قابل ملاحظه‌ای می‌دهد. از نظر درجه حرارت نیز درخت زیتون که گیاه گرمسیری می‌باشد تا اندازه‌ای نسبتا زیاد تحمل سرما را می‌کند یعنی درختان جوان تا 9 درجه سرما و درختان مسن و بارور تا 12 درجه زیر صفر را تحمل می‌کنند(Connor and Fereres, 2005). سرمای شدید در درخت زیتون باعث شکاف خوردن پوست درخت شده و در محل شکاف باکتریهای مخصوصی تولید برآمدگی می‌کنند و کم‌کم تعداد این گره‌ها زیاد شده تا بالاخره باعث خشک شدن درخت می‌گردد. سرما به برگها صدمه قابل ملاحظه‌ای نمی‌زند و میوه‌های سرمازده که پلاسیده و کوچک بمانند فقط برای تهیه روغن زیتون قابل استفاده می‌باشند(Fernandez et al., 1997).
خاک مطلوب درخت زیتون
درخت زیتون را در هر نوع زمین می‌توان کاشت ولی مقدار محصول همیشه متناسب با درجه حاصلخیزی و مرغوبی خاک می‌باشد برای برداشت محصول کافی و مرغوب باید درخت زیتون را در زمینهای عمیق و حاصلخیز کاشت. در زمینهای سطح‌الارضی کم عمق می‌توان زیتون کاری کرد. از کاشت این درخت در اراضی مرطوب و یا زمینهای شور باید خودداری شود(مسچی و همکاران، 1381).
1-6-1-کود و حفظ حاصلخیزی خاک در باغ زیتون
کودهای ازته در درشتی میوه و مقدار محصول زیتون اثر زیاد دارد. در عمل چون ازت در زمین مخصوصا در اراضی فاقد مواد آلی به مقدار بسیار کم موجود است باید هر سال مقداری کود دامی و شیمیایی ازته به درخت داد. کود دامی اثر سریع‌تر ندارد ولی در زمینهایی که از حیث حاصلخیزی ضعیف هستند و مخصوصا برای اصلاح خواص فیزیکی خاک لازم است و درصورتی که بهای کود دامی زیاد باشد و از نظر اقتصادی مقرون به صرفه نباشد باید حتما از کود سبز برای تامین مواد آلی زمین یعنی هوموس استفاده کرد(Michelakis et al., 1994).
در اراضی ضعیف برای هر درخت زیتون و در مدت سه سال اول هر ساله مقدار 500 گرم ازت در اسفند یا فروردین ماه باید با خاک مخلوط کرد. در اراضی حاصلخیز و مرغوب می‌توان از کود شیمیایی اولیه یعنی 500 گرم ازت برای هر درخت صرفنظر کرد و فقط برای حفظ حاصلخیزی خاک کود دامی و یا کود سبز را مورد استفاده قرار داده فقط 200 تا 250 گرم ازت سالیانه برای هر درخت کافی می‌باشد(Michelakis et al., 1994). معمولاً پیرابر گیاه زیتون از 60 تا 70 درصد محصول می دهد. ظاهراً خاکهای دارای کلسیم اگرچه خشک و ضعیف باشد برای رشد سلامت این گیاه بسیار مناسب است اگرچه این گیاه درصورت زهکشی خوب در هرنوع خاک سبک و حتی در خاکهای رسی پرورش می یابد اما این گیاه در خاکهای غنی بیشتر مستعد بیماری است(Tisdale et al., 1993).
ترکیبات شیمیایی زیتون:
زیتون رسیده در حدود 30 درصد روغن دارد. این روغن مخلوطی از اولیئک اسید Oleic acid، لینولئیک اسید Linoleic acid و پالمیتیک اسید Palmitic acid می باشد. روغن زیتون مایعی است زلال به رنگ زرد روشن مایل به سبز یا زرد طلایی برای استخراج روغن زیتون میوه ها را له کرده و در داخل کیسه ای می ریزند و سپس کیسه را تحت فشار قرار داده تا روغن آن خارج شود. البته از باقیمانده تفاله زیتون که روغن آن گرفته شده تحت اثر آب جوش حرارات و فشار روغن زیتون معمولی را استخراج می کنند که ارزش روغن فشار اول را ندارد. زیتون دارای سدیم، ویتامین A و E و آهن می باشد(Frankel et al., 1994).
خواص دارویی زیتون :
زیتون درختی پر ثمر است و روغن میوه آن اختلالات گوارشی، کبدی، کلیوی، پوستی و عفونی را درمان می کند، همچنین زیتون رماتیسم را هم درمان می کند و برگ زیتون با اثر مقوی درمان کننده فشار خون و زخم های عفونی است. در حالی که مصرف زیاد میوه زیتون سبب لاغری، بی خوابی و اختلالات تنفسی می شود(Frankel et al., 1994).
1-8-1- خواص برگ درخت زیتون