دانلود پایان نامه

انواع زیتونی که در ایران کشت می شود شامل زیتون گوله، زیتون سیاه، زیتون شامی، خرما زیتون، خارا زیتون، مارا زیتون، زرد زیتون و آوا زیتون است که از نظر تجاری به 4 درجه خیلی درشت، درشت، متوسط و ریز طبقه بندی می شود که اندازه های بزرگ برای کنسرو سازی و اندازه های ریز برای روغن گیری استفاده می شوند(Zohary and Spiegel-Roy, 1975).
1-4- روش های تکثیر زیتون:
درخت زیتون از راههای مختلفی تکثیر می شود اما معمولاً روش قلمه زدن یا خوابانیدن شاخه ارجح می باشد و قلمه آن نیز از نوع قلمه نیم خشبی می باشد و عمده ترین روش تکثیر آن نیز قلمه زدن می باشد که در قلمه ها چند برگ می گذاریم برای فتوسنتز و هم برای منتقل کردن هورمون پیوند هم می گیرد،‌ البته برای ارقام نامرغوب پیوند می زنیم(Fabbri et al., 2004). مثلاً در یونان پیوند زدن درختان اهلی با انواع وحشی متداول می باشد. بهترین رقم برای پایه پیوند برای زیتون آربیکن می باشد (Arbiquine) که خوب سبز نمی شود و رشد آن دو سال طول می کشد (Di Giovacchino, 2000). درخت زیتون را می‌توان به طرق مختلف زیاد کرد، از بعضی انواع روش های تکثیر می توان به کاشت هسته، قلمه، خواباندن شاخه و پیوند پایه بذری اشاره کرد. بین طرق مختلف تکثیر بیشتر از کاشت هسته برای تهیه پایه و پیوند از قلمه خشبی و یا نیمه خشبی استفاده می‌کنند(Fabbri et al., 2004).
1-4-1- ازدیاد زیتون با استفاده از قلمه:
به طورکلی گیاهان با دو روش جنسی وغیر جنسی ازدیاد و تکثیر می شوند. در ازدیاد به روش جنسی گیاهان حاصله ساختمان ژنتیکی جدیدی دا شته و از مزیت ترکیب صفات ژنتیکی والدین استفاده می کنند. ولی در ازدیاد غیر جنسی، از یکی از اندامهای گیاه مادری (بافت یا سلول) گیاه کامل و در زمان کوتاهتری به وجود می آید،که ساختمان ژنتیکی گیاهان حاصله کاملاً شبیه ساختمان ژنتیکی گیاه مادری است (رمضانی، 1372). متداول ترین روش های تکثیر غیرجنسی عبارت است از: پیوندزنی، کاشت قلمه های ساقه و برگ. قلمه ها پس از جدا شدن از پایه مادری در خاک مناسب قرار داده شده، پس از ریشه دار کردن قلمه ها و طی مرحله خاصی از رشد به زمین اصلی و محل کاشت انتقال داده می شود. این روش ارزان، سریع و ساده است و از تعداد کمی گیاه مادری و در فضایی محدود می توان گیاهان زیادی با حفظ خصوصیات پایه مادری تولید نمود (رمضانی، 1372). یکی از روش های مهم ازدیاد زیتون نیز، ازدیاد غیرجنسی است که با استفاده از قلمه های گرفته شده از پایه مادری انجام می پذیرد(رمضانی و همکاران،‌1384).
قلمه زنی روشی است برای تکثیر گیاهان که بر حسب نوع گیاه و استعداد ریشه‌زایی می‌تواند ساده باشد و یا برعکس نتیجه گیری از آن و یا ریشه‌دار کردن قلمه‌ها جز در شرایط استثنایی مثلا استفاده از برخی هورمونها مقدور نخواهد بود (خوشخوی، 1378). بطور کلی استعداد ریشه‌زایی از گونه‌ای به گونه دیگر فرق می‌کند. عوامل موثر در قلمه زنی بستگی به زمان برداشت قلمه ، سن گیاه، شرایط محیطی و رعابت نکات بهداشتی دارد. قلمه‌ها بر حسب مورد می‌تواند به صورتهای خشبی (چوبی) ، نیمه خشبی و علفی (سبز) ، قلمه برگ ، قلمه ریشه تهیه شوند (خوشخوی، 1378).
از انواع قلمه می توان به قلمه علفی، که این قلمه‌ها از شاخه‌های علفی و در حال رشد بطول 15 – 10 سانتیمتر برداشته می‌شوند و با نگهداری چند برگ جوان ( برگ 3 – 2 ) در بسترهای مناسب مانند ماسه شسته و پرلیت انجام می‌شود (جلیلی مرندی، 1381). شرط موفقیت در قلمه‌های علفی آلوده نشدن آنها به امراض قارچی و حفظ رطوبت طبیعی با استفاده از نایلون یا شیشه روی آنها و نیز رساندن نور کافی به قلمه‌ها جهت انجام فتوسنتز و تامین مواد غذایی از طریق فتوسنتز توسط برگهای نگهداری شده می‌باشد. مانند شمعدانی، داودی، میخک و غیره و قلمه نیمه خشبی، که در قلمه‌های نیمه خشبی وجود برگ همیشه ضروری نیست ولی نگه داشتن یک یا دو برگ کامل و یا نصف پهنک جهت ریشه‌زایی کمک می‌کند. در هر موقع از سال می‌توان این نوع قلمه را گرفت ولی اکثرا در اواخر بهار که شرایط برای ریشه دار کردن قلمه‌ها مساعد است (جلیلی مرندی، 1381). مانند داودی، ختمی چینی، زیتون، مرکبات و برگ بو، قلمه خشبی که زمان برداشت این قلمه‌ها بعد از برگ ریزان و قبل از سبزشدن جوانه‌های گیاه مادری در زمستان و از شاخه‌های فصل جاری گرفته می‌شود ولی این کار نباید دیرتر از وسط زمستان انجام گیرد. در حالیکه قلمه زنی زودتر انجام گیرد، بخاطر وجود خواب در جوانه‌ها مخصوصا در مورد گیاهان مناطق سردسیری و معتدله امکان جوانه زنی و ریشه زایی وجود نخواهد داشت. قلمه‌های خشبی بطول 50 سانتیمتر گرفته می‌شوند و پس از ضدعفونی با قارچ کشها در کیسه‌های نایلونی نسبتا ضخیم با چند سوراخ در زیر ماسه شسته نگهداری می‌شوند (جلیلی مرندی، 1381). مانند قلمه گیری انگور و قلمه برگ، که در بعضی از گیاهان را از طریق قلمه برگ می‌توان تکثیر کرد. این نوع گیاهان استعداد تولید جوانه‌ها و ریشه‌های اتفاقی را در برگهای خود دارند و از این خاصیت استفاده نموده و برگهای آنها را با دمبرگ و پهنک برگ در بستر مرطوب و هوای مرطوب قرار می‌دهند. مانند بنفشه آفریقایی، بگونیارکس، سانسوریا و قلمه ریشه بعضی از گیاهان در روی ریشه‌های خود تولید جوانه‌های اتفاقی می‌نمایند که با بهره گیری از این خاصیت اقدام به ازدیاد از طریق قلمه ریشه می‌گردد، نام برد. همچنین لازم به یادآوری است که کلیه گیاهانی که استعداد پاجوش دادن را دارند امکان قلمه ریشه را نیز دارند مانند شقایق (جلیلی مرندی، 1381).
از عوامل موثر محیطی در ریشه زایی قلمه‌ها می توان به رطوبت به عنوان عاملی که ظهور و رشد ریشه‌ها بوجود آن بستگی دارد، تهویه، که شرط اساسی تشکیل ریشه در قلمه‌ها بوده و این مسئله نقش اکسیژن را در ریشه زایی روشن می‌نماید، نور شدید و روزهای بلند، که با افزایش شدت فتوسنتزی ریشه زایی قلمه‌ها را تحریک می‌کند، دما، که در دمای 25 درجه سانتیگراد تشکیل ریشه‌های قلمه‌ها تشدید می‌شود، قندها، که قدرت ریشه زایی قلمه‌ها را افزایش می‌دهند و همچنین عنصر بر، که ریشه زایی قلمه‌ها را تحریک می‌کند، اشاره کرد (خوشخوی، 1370).
1-4-1-1- فاکتورهای مؤثر در ریشه زایی قلمه
عوامل مختلف محیطی و فیزیولوژیکی می توانند بر روی ریشه دار کردن قلمه ها تأثیرگذار باشند. ترکیبات هیدرات های کربن، وجود تعداد کافی جوانه یا برگ بر روی قلمه به عنوان منبع تولید هورمون اکسین، مرحله رشد گیاه مادری، محل و زمان انتخاب قلمه و اندازه قلمه می تواند در موفقیت ریشه زایی قلمه سهم به سزایی ایفاء نمایند(خوشخوی، 1378). برای نیل به این منظور تغذیه گیاه مادر با عناصر غذایی ماکرو و میکرو و قرار گرفتن پایه های مادری در نور کافی بسیار حایزاهمیت است(خوشخوی، 1378). قلمه های تهیه شده از گیاهان در طی مرحله رشد رویشی، ریشه زایی بهتری نسبت به مرحله رشد زایشی دارند. به علاوه ریشه دهی قلمه های انتخاب شده از ساقه های جانبی گیاه مادر بهتر از ساقه های انتهایی گیاه بوده، ریشه دار شدن قلمه ها برحسب خشبی و نیمه خشبی بودن و با یکساله و چند ساله بودن آن می تواند متفاوت باشد. بنابراین برای توفیق بیشتر در امر ریشه دار نمودن قلمه ها و در نتیجه تکثیر رویشی گیاهان باید تمامی جوانب مورد اشاره را مدنظر داشت(خوشخوی، 1378).
1-4-1-2- تهیه قلمه های نیمه خشبی
به منظور تولید نهال سالم واستاندارد، قلمه های استحصالی می بایستی از درختان بارور که تغذیه و آبیاری مناسب داشته وعاری از هر گونه آلودگی به آفات وبیماری ها گیاهی باشند استحصال شوند(رمضانی،‌1372). به همین منظور ضرورت دارد تا درهرمنطقه، براساس ارقامی از درخت زیتون که سازگار با آن منطقه بوده باغ مادری احداث گردد، زیرا هدف از ایجاد باغ های مادری، استحصال قلمه می باشد نه میوه، که در ادامه مشخصات قلمه آورده شده است (رمضانی و همکاران،‌1384).
مشخصات قلمه:
قلمه های استحصالی می بایستی از قسمت های میانی وانتهایی شاخه های یک تا دوساله (نیمه خشبی) تهیه شوند.
طول قلمه ها باید بین 17-15 سانتیمتر و قطر آن 5/1تا 5/0 سانتیمتر (به اندازه مداد) باشند.
قلمه ها بایستی دارای 6-4 برگ در قسمت انتهایی باشند.
برش ته قلمه ها بایستی به صورت صاف انجام گیرد.
یاد آوری و رعایت دو نکته مهم :
در زمان تهیه و قطع قلمه بایستی از تمیز بودن وعاری بودن قیچی از آلودگی و زنگ زدگی اطمینان حاصل کرد. لذا بایستی دقت نمود که قیچی باغبانی تمیز و تیز باشد در غیر اینصورت پس از چند لحظه در محل قطع قلمه، اکسید فنل تشکیل شده و به رنگ قهوه ای درخواهد آمد که مانع از رسیدن اکسیژن و ازبین رفتن قلمه می شود(مسچی و همکاران، 1381).
معمولاً به منظور وادارکردن قسمت تحتانی قلمه ها به ریشه زایی وجذب بیشتر هورمون ها، حدود دو شکاف به طول دو سانتی متر و عمود برهم (+) در قاعده قلمه ها ایجاد می کنند. این کار بایستی به نحوی صورت گیرد که فقط پوست شکافته شده و به مغز چوب آسیبی نرسد. در زمان کاشت نیز حدود 10 سانتیمتر از قلمه ها در داخل بستر خاک وبقیه خارج از آن قرار داده شوند(مسچی و همکاران، 1381).
1-4-1-3- بهترین زمان قلمه گیری:
بهترین زمان قلمه گیری در فصل بهار قبل از شکوفه دهی درختان (اواسط اسفند تا اواخر فروردین) می باشد و همچنین بهترین زمان قلمه گیری در فصل پاییز قبل از به خواب رفتن درختان (اواخر شهریور تا اواسط آبان) می باشد (خوشخوی، 1378).
1-4-1-4- تیمار قلمه ها با مواد ضد عفونی :
به منظور جلوگیری از حمله قارچ ها و سایر عوامل بیماری زا، بعد از آماده شدن قلمه ها، می بایستی با مواد ضدعفونی کننده مانند کاپتان به نسبت دو در هزار و یا زینب آنها را ضدعفونی نمود و سپس بعد از خشک شدن آب ته قلمه ها ، عمل هورمون زنی انجام شود (جلیلی مرندی، 1381).
1-4-1-5- تیمار قلمه ها با هورمون :