آلودگي خاک

هرگونه تغيير در خواص فيزيكي، شيميايي و يا بيولوژيكي خاك كه منجر به از بين‌رفتن تعادل اكولوژيكي خاك و در نتيجه كاهش حاصل‌خيزي آن گردد، آلودگي خاك تعريف مي‌شود.

انواع آلاينده‌هاي خاك را می‌توان به شرح ذیل نام برد:

  • فلزات سنگين و عناصر كمياب
  • سموم شيميايي
  • کودهای شیمیایی
  • ذرات و دودهاي كارخانه‌ها و سوخت موتورها
  • فاضلاب‏ها و مواد زايد صنعتي
  • زباله‌ها (شيرابه حاصل از آنها) و فاضلاب‏هاي شهري
  • مواد نفتي شامل گازوئيل، بنزين، نفت و …

آلودگي خاك معمولاًً انسان را از طريق زنجيره غذايي تحت تاثير قرار مي‌دهد. مواد آلاينده مي‌توانند در قسمت‌هاي مختلف زنجيره غذايي يا بخش‌هاي مختلف بدن جانوران انباشته شوند. براي مثال بافت‌هاي چربي، اندامهاي گوشتي و بافت‌هاي ماهيچه‌اي غلظت‌هاي متفاوتي از يك آلاينده خاص را در خود نگهداري مي‌كنند. بعضي از آلاينده‌ها در چربي محلول هستند و در مقايسه با بافت‌هاي ماهيچه‌اي به مقدار زيادتري انباشته مي‌شوند.

علاوه بر انتقال مواد در زنجيره غذايي، مسيرهاي متعدد ديگري هستند كه انسان را در معرض آلودگي‌هاي خاك قرار مي‌دهند؛ به طوري كه برخي تركيبات آلاينده پس از آنكه به آب‏هاي سطحي يا زيرزميني راه يافتند در استفاده مجدد از آب، همراه آب آبياري يا آب شرب وارد بدن انسان يا سایر موجودات مي‌گردند. گاهی اوقات نیز مواد آلاينده مستقيماً به همراه خاك وارد بدن علف خواران و يا كودكاني مي‌شوند كه در چمن‌زارها و پارك‌ها بازي مي‌كنند. علاوه بر این گرد و غبار حاصل از طوفان‏ها به هنگام تنفس مقادير قابل توجهي از عناصر آلاينده را وارد دستگاه تنفسي انسان و موجودات دیگر مي‌كند.

از مصداق‌های آلودگی‌های خاک در پروژه‌هاي عمرانی و شهری می‌توان به فاضلاب‌های بهداشتی و زباله‌های شهری اشاره نمود. فاضلاب‌هاي بهداشتي منجر به ايجاد آلودگي در خاك مي‌گردند. همچنين زباله‌هاي شهري منبع بسيار با ارزشي از نيتروژن، فسفات و آب براي گياهان مي‌باشند اما تحت يك مديريت ضعيف، استعمال زباله، تلمبار كردن آنها روي هم و در نتيجه نشت شيرابه با آلودگي بالا، مي‌تواند به آلودگي خاك منجر شود.  (خاتمی 1389)

در كارگاه‌هايي كه داراي امكانات آشپزخانه مي‌باشند پساب‌هاي ناشي از شستشو و خروج آن‌ها در محيط اطراف آلودگي شديدي را در خاك ايجاد مي‌كند كه به افراد مشغول به كار در محل و افراد بومي آسيب مي‌رساند. همچنين رعايت‌ نكردن اصول صحيح گودبرداري و حفاري منجر به از بين رفتن بافت خاك و در نهايت فرسايش خاك مي‌گردد. فرسايش به معني جدا شدن ذرات خاك از بستر اصلي و انتقال آن‌ها به مكان ديگر به كمك يك حمل‌كننده، می‌باشد. در بسياري از پروژه‌هاي عمراني و شهري به علت بهره‌برداري غير اصولي از زميني كه در آن ساخت و ساز انجام مي‌شود و همچنين زمين‌هاي اطراف پروژه، تعادل طبيعي زمين از بين رفته و خاك از دست رفته ديگر جبران نمي‌شود. در بسياري از پروژه‌ها بدون در نظر گرفتن آسيب‌هاي احتمالي و كنترل اقدام به پاكسازي پوشش گياهي منطقه مي‌نمايند كه خود يكي از مسايل زيست‌محيطي مهم بشمار مي‌رود كه بايد به آن اهميت بيشتري داده شود. از بين بردن درختان، درختچه‌هاي منطقه و به‌طور كلي پوشش گياهي نه تنها بر روي خاك تاثير مي‌گذارد و در فرسايش آن كمك مي‌كند بلكه تا حدود زيادي مي‌تواند در ايجاد آلودگي صوتي تاثيرگذار باشد. به طوركلي درخت به سبب پراكندگي شاخ و برگ خود بر تمام زوايا و سطوح مانند يك گردگير عمل مي‌كند، “توليد اكسيژن، تعديل آب و هوا، كاهش آلودگي صدا، تاثير در جلوگيري از فرسايش خاك، تقليل درجه حرارت، افزايش رطوبت نسبي” را از جمله تاثيرات حفاظتي آن در محيط‌زيست مي‌باشد. همچنين پوشش‌گياهي مناسب در منطقه و عدم تخريب آن تا حدود زيادي مي‌تواند گرد و غباري كه در محيط بر اثر عمليات ساختماني و بهره‌‌برداري ايجاد مي‌شود را كنترل كند.  (خاتمی 1389)

مهمترين عاملي كه مي‌تواند در خاك ايجاد آلودگي نمايد مواد و مصالح ساختماني مصرفي در پروژه‌هاي عمراني و شهري و ضایعات مربوط به آن می‌باشد. ضايعات مربوط به ساخت و ساز، شامل مواد مصرف نشده (غير كاربردي) و مواد اضافي در طول فعاليت‌هاي حفاري، نظير آجر، بتون، آسفالت، چوب و مواد چوبي، فلز،‌ گچ، پلاستيك و مواد عايق مي‌باشد. اين مواد تقريباً 15 تا20 درصد ضايعات در دسترس را در بر مي‌گيرد. علاوه بر اين، حاصل اين ضايعات ممكن است شامل جزءهاي (اجزاي) سمي باشد كه مي‌تواند خطراتي را براي سلامت انسان (بشر) و محيط زيست ( بهداشت محيط) ايجاد كند. بسياري از دولت‌هاي محلي حكمي را براي محدود و ممنوع كردن و بازيافت اين مواد را تصويب كرده‌اند. به‌علاوه تصميم‌گيري‌هاي مرتبط با پروژه‌هاي ساخت و ساز مي‌تواند بر مقدار ضايعات توليد‌شده و بر انرژي مورد نياز آينده ( گرما و نور) تاثير بگذارد. لينک جزييات بيشتر و دانلود اين پايان نامه:

ایجاد ساختاری برای ارزیابی عملکرد HSE پیمانکاران در پروژه‌های عمرانی (با مطالعه موردی پیمانکاران سازمان مهندسی و عمران شهر تهران))

Published on :Posted on