یاد شده می‌توان دریافت، دانشمندان قدیم اسلامی در باب معنای این واژه سرگردان بوده‌اند و عدم یقین آنها از گزارش‌های زمخشری و بیضاوی در شرح آیه هویدا است. صاحبان فرهنگ‌های لغت نیز در این عدم یقین با مفسران سهیم بودند … داستان آموزنده‌ای که بغوی در تفسیر خود ذکر می‌کند (ج7: 175)، به ویژه عدم اطمینان مفسران و لغویان را درباره‌ی اصل و معنای این واژه نشان می‌دهد. سیوطی در اتقان، ص318، به سند شیذله آن را واژه‌ای بیگانه می‌شمارد که به زبان اهل مغرب به معنای گیاه و علف است، و مراد سیوطی از زبان اهل مغرب، چنان‌که از رساله‌ی متوکلی او، ص65، می‌توان استنباط کرد، زبان بربری است. تردیدی نیست که، واژه همان واژه‌ی … آرامی است، …. ترگم‌ها، معادل … عبری از … به معنای «سبز بودن» است … فرانکل در واژگان خود ، ص24، گمان می‌برد که این واژه‌ی عربی مستقیما از ترگمی‌ …گرفته شده است، اما احتمال بیشتری می‌رود که واژه از … سریانی به معنای آنچه زمین فرا می‌آورد … گرفته شده باشد…احتمال دارد که این واژه یک واژه‌ی قرضی قدیمی از نواحی بین النهرین باشد.244

ج) نتیجه‌گیری
واژه‌ی أبّا از ماده‌ی أبب است. آرتور جفری این واژه را واژه‌ای دخیل از زبان آرامی می‌داند که از ریشه‌ای به معنای سبز بودن است و به احتمال قوی از زبان سریانی وارد عربی شده است. از نظر ابن فارس این ماده داری دو معنا است یکی چراگاه دیگری قصد و آمادگی است. از نظر راغب این واژه به معنای چراگاه آماده شده برای چراست و آن را برگرفته از فعل ثلاثی مجرد به معنای «آماده شد»، می داند. به طور مشابه مصطفوی این ماده را تنها به معنای آماده شدن می‌داند. از نظر وی از آن رو أب به معنای چراگاه به کار می‌رود که آماده برای چریدن است. لغویان واژه‌ی ابّ را به معنای چراگاه یا نوعی چراگاه می‌دانند و در روایت به همین معنا اشاره شده است. بنابراین
معنای لغوی و معنای مذکور در روایت یکسان است.

نتیجه‌گیری

از بررسی روایات تفسیری درباره‌ی سوره‌های مبارکه‌ی نبأ، نازعات و عبس 27 واژه به دست آمد که روایات به صراحت درباره‌ی آن واژه‌ها مطلبی بیان کرده‌اند. از مقایسه‌ی این روایات با اقوال لغویان نتایج ذیل به دست آمد:
1- در برخی از روایات، معنای واژه‌‌ی مورد بحث آمده است که منطبق بر معنای لغوی است، مانند: کواعب، دحا، حافره، ساهره، قتل، أبّا.
2- در برخی از روایات، معنای واژه‌ی مورد بحث تا حدودی با اقوال لغویان اختلاف دارد ولی نقطه‌ی مشترک دارند، مانند: حقب (که هر دو آن را یک بازه‌ی زمانی می‌دانند ولی در مقدار آن اختلاف دارند)، معصرات.
3- در برخی از روایات، مصداق واژه ذکر شده است که با معنای لغوی سازگار است، مانند: نبأ، صوابا، روح، رادفه، سفره، انسان.
4- در برخی از روایات، هم معنا و هم مصداق در واژه‌ی مورد بحث جمع است که معنای مذکور در روایت بر اقوال لغویان منطبق است، مانند: نازعات، ناشطات، سابحات، سابقات، مدبرات.
5- در برخی از روایات، واژه‌ی مورد بحث تأویل شده است که فقط به صورت مجازی با معنای لغوی متناسب است، مانند: مفازا، ترابا، غرقا، راجفه، کره خاسره، طغی، طعام.

فهرست منابع

قرآن کریم، ترجمه آیت الله مکارم شیرازی.
نهج البلاغه، ترجمه جعفر شهیدی.

الف. منابع فارسی
1- ابن بابویه، محمد بن على. ترجمه عیون أخبار الرضا علیه السلام، ج1، مترجم محمد تقی نجفی اصفهانی، تهران: انتشارات علمیه اسلامیه، اول، (بی تا).
2- ـــــــــــــــ ترجمه معانی الأخبار، ج1، مترجم عبد العلی محمدی شاهرودی، تهران: دار الکتب الإسلامیه، دوم، (1377ش).
3- افرام بستانی، فؤاد. فرهنگ ابجدی. تهران: انتشارات اسلامی، دوم، (1375ش).
4- بحرانی، سید هاشم. ترجمه تفسیر روایی البرهان. ج9، مترجمان رضا ناظمیان، علی گنجینیان و صادق خورشا، تهران: کتاب صبح، اول، (1389ش).
5- جفری، آرتور. واژه‌های دخیل در قرآن مجید، مترجم فریدون بدره‌ای، دوم، (تهران: توس، دوم، (1385ش). مکارم شیرازی، ناصر. تفسیر نمونه. ج26، تهران: دار الکتب الإسلامیه، اول، (1374ش).
6- راغب اصفهانی، حسین بن محمد. ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن، ج1و2و4، ترجمه غلامرضا خسروی حسینی، دوم، تهران: نشر مرتضوی، دوم، (1374ش).
7- شریف لاهیجی، محمد بن علی. تفسیر شریف لاهیجی، ج4، تحقیق میر جلال الدین حسینى ارموى (محدث)، ( (تهران: دفتر نشر داد، اول، (1373ش).
8- قرشی، علی اکبر. قاموس قرآن. ج5، تهران: دارالکتب الإسلامیه، ششم، (1412ق).
9- نجفی خمینی، محمد جواد. تفسیر آسان. ج18، تهران: انتشارات اسلامیه، اول، (1398ق)،

مطلب مرتبط :   مقاله رایگان با موضوعحقوق زنان، حقوق طبیعی، حقوق بشر، نظریه سیاسی

ب. منابع عربی
10- ابن اثیر، مبارک بن محمد. النهایه فی غریب الحدیث و الأثر. ج4، تحقیق و تصحیح محمود محمد طناحی و طاهر احمد زاوی، قم: موسسه مطبوعاتی اسماعیلیان، چهارم، (1367ش).
11- ابن بابویه، محمد بن علی. الأمالی (للصدوق). تهران: کتابچی، چاپ ششم، (1376ش).
12- ـــــــــــــــــــ. علل الشرایع. ج1، قم: کتاب فروشی داوری، چاپ اول، (1385ش).
13- ـــــــــــــــــــ. عیون اخبار الرضا علیه السلام، ج2، تحقیق مهدی لاجوردی، تهران: نشر جهان، چاپ اول، (1378ق).
14- ــــــــــــــــــــ. معانی الأخبار. تحقیق علی اکبر غفاری، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، اول، (1403ق).
15- ابن درید، محمد بن حسن. جمهره اللغه. ج1، بیروت: دار العلم للملایین، اول، (1988م).
16- ابن سیده، على بن اسماعیل. المحکم و
المحیط الأعظم. ج3 و9، محقق و مصحح عبدالحمید هنداوی، بیروت: دار الکتب العلمیه، اول،(1421ق).
17- ابن شاذان، أبو الفضل شاذان بن جبرئیل‏. الروضه فی فضائل أمیر المؤمنین علیّ بن أبی طالب علیهما السلام. تحقیق و تصحیح علی شکرچی، قم: مکتبه الأمین، اول، (1423ق).
18- ابن عباد، اسماعیل بن عباد صاحب. المحیط فی اللغه. ج3و8و9، تحقیق محمدحسن آل یاسین، بیروت: عالم الکتاب، چاپ اول، (1414ق).
19- ابن فارس، احمد. معجم المقاییس اللغه. ج1و2و3و4و5، تحقیق عبدالسلام محمد هارون، (قم: مکتب الاعلام الأسلامی، چاپ اول، (1404ق).
20- ابن منظور، محمد بن مکرم. لسان العرب. ج2و4و8و10و12، بیروت: دارالفکر للطباعه و النشر و التوزیع- دار صادر، سوم، (1414ق).
21- ازدی، عبدالله بن محمد. کتاب الماء. ج2، تهران: دانشگاه علوم پزشکی ایران- موسسه مطالعات تاریخ پزشکی، طب اسلامی و مکمل، اول، (1387ش).
22- ازهری، أبی منصور محمد بن احمد. معجم تهذیب اللغه. ج4و8و9و11و15، (بیروت: دار احیاء التراث العربی، اول، (1421ق).
23- بحرانی، سیدهاشم. البرهان فی تفسیر القرآن. ج5، تحقیق قسم الدراسات الإسلامیه مؤسسه البعثه، قم: مؤسسه البعثه، اول، (1374ش).
24- برقی، احمد بن محمد بن خالد. المحاسن. ج1، محقق و مصحح جلال الدین محدث، قم: دار الکتب الإسلامیه، دوم، (1371ق).
25- بغوی، حسین بن مسعود. معالم التنزیل فى تفسیر القرآن. ج5، تحقیق عبدالرزاق المهدى، بیروت: دار احیاء التراث العربى، اول، (1420 ق).
26- ثعلبی نیشابوری، ابو اسحاق احمد بن ابراهیم. الکشف و البیان عن تفسیر القرآن. ج10، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، اول، (1422ق).
27- جوهری، اسماعیل بن حماد. الصحاح: تاج اللغه و صحاح العربیه، ج1و2و3و4و5و6، تحقیق و تصحیح احمد عبد الغفور عطار، بیروت: دار العلم للملایین، اول، (1376ق).
28- حسینی زبیدی، محمد مرتضی. تاج العروس من جواهر القاموس. ج4، تحقیق و تصحیح علی شیری، بیروت: دارالفکر، اول، (1414ق).
29- حسینى استرآبادى، سید شرف الدین على. تأویل الآیات الظاهره. قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ى مدرسین حوزه علمیه قم، اول، (1409ق).
30- حلی، حسن بن سلیمان بن محمد. مختصر البصائر. تحقیق مشتاق مظفر، قم: مؤسسه النشر الإسلامی، چاپ اول، (1421ق).
31- حمیری، نشوان بن سعید. شمس العلوم و دواء کلام العرب من الکلوم. ج3، تحقیق وتصحیح مطهر بن على اریانی، یوسف محمد عبدالله و حسین بن عبدالله عمری، دمشق: دار الفکر، اول، (1420ق).
32- الدمیاطى، احمد بن محمد بن عبد الغنى. اتحاف فضلاء البشر فی القراءات الأربعه عشر. بیروت: دار الکتب العلمیه، (بی‌چا)، (1422ق).
33- راغب اصفهانی، حسین بن محمد. مفردات ألفاظ قرآن. دمشق: دارالقلم- الدار الشامیه، چاپ اول، (1412ق).
34- سیوطی، جلال الدین. الدر المنثور فی تفسیر المأثور. ج6، قم: کتاب خانه آیت الله مرعشی نجفی، (1404ق).
35- شیبانی، محمد بن حسن. نهج البیان عن کشف معانى القرآن. ج5، محقق حسین درگاهی، تهران: بنیاد دایره المعارف اسلامى، اول، (1413ق).
36- طباطبایی، سید محمدحسین. المیزان فی تفسیر القرآن. ج20، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، پنجم، (1417ق).
37- طبرسی، احمد بن علی. الاحتجاج علی اهل اللجاج. ج1، تحقیق محمدباقر خرسان، مشهد: نشر مرتضی، اول، (1403ق).
38- طبرسی، فضل بن حسن. مجمع البیان فى تفسیر القرآن. ج10، تحقیق با مقدمه محمد جواد بلاغی، تهران: انتشارات ناصر خسرو، سوم، (1372ش).
39- طریحی، فخرالدین بن محمد. مجمع البحرین. ج2و3و4و5، حقیق احمد حسینی اشکوری، تهران: مرتضوی، سوم، (1375ش).
40- عروسی حویزی، عبد علی. تفسیر نورالثقلین. ج5، تحقیق هاشم رسولی محلاتی، قم: اسماعیلیان، چا چهارم، (1415ق).
41- عسکرى،‏ سید مرتضى. القرآن الکریم و روایات المدرستین. ج3، تهران: مجمع العلمى الاسلامى، دوم، (1416ق).
42- فراهیدی، خلیل بن احمد. کتاب العین. ج1 و3 و4 و6 و7 و8، قم: نشر هجرت، چاپ دوم، (1409ق).
43- فیروز آبادی، محمد بن یعقوب. القاموس المحیط. ج1و2و3و4، بیروت: دار الکتب العلمیه، اول، (1415ق).
44- فیض کاشانی، محمد بن مرتضی. تفسیر الصافی. ج5، تحقیق حسین اعلمی، دوم، تهران: انتشارات صدرا، دوم، (1415ق).
45- فیومی، احمد بن محمد. المصباح المنیر فى غریب الشرح الکبیر للرافعى. قم: موسسه دار الهجره، دوم، (1414ق).
46- قمی مشهدی، محمد بن محمدرضا. کنز الدقائق و بحر الغرائب. ج 14، تحقیق حسین درگاهی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات، اول، (1368ش).
47- قمی، عباس. سفینه البحار، ج8، قم: اسوه، اول، (1414ق).
48- قمی، علی بن ابراهیم. تفسیر القمی. ج2، تحقیق طیب موسوی جزائری، قم: دارالکتاب، چاپ چهارم، (1367ش).
49- کاشانی، ملا فتح الله. تفسیر منهج الصادقین فى الزام المخالفین. ج 10، تهران: کتابفروشى محمد حسن علمى، (بی‌چا)، (1336ش).
50- کلینی، محمد بن یعقوب. الکافی. ج8، تحقیق علی اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران: دارالکتب الإسلامیه، چاپ چهارم، (1407ق).
51- کوفی، فرات بن ابراهیم. تفسیر فرات کوفی. تحقیق: محمد کاظم، تهران: مؤسسه الطبع و النشر فی وزاره الإرشاد الإسلامی، چاپ اول، (1410ق).
52- مازندرانی، محمد بن احمد. شرح الکافی- الأصول و الروضه. ج2، تحقیق و تصحیح ابوالحسن شعرانی، تهران: المکتبه الإسلامیه، اول، (1382ق).
53- مجلسی، محمدباقر. بحار الأنوار. ج56، تحقیق و تصحیح جمعی از محققان، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، دوم، (1403ق).
54- ـــــــــــــــــــ. مرآه العقول فی شرح أخبار الرسول. ج5، تحقیق هاشم رسولی محلاتی، تهران: دارالکتب الإسلامیه، دوم، (1404ق).
55- مجلسی،
محمدتقی. روضه المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه. ج2، تحقیق حسین موسوی کرمانی و علی پناه اشتهاردی، قم: مؤسسه فرهنگی اسلامی کوشانبور، دوم، (1406ق).
56- مدنی، على خان بن احمد. الطراز الأول. ج3، مشهد: موسسه آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث، اول، (1384ش).
57- مصطفوی، حسن. التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. ج1 و2 و3 و4 و5 و6 و7 و8 و9 و12، بیروت- قاهره- لندن: دار الکتب العلمیه- مرکز نشر آثار علامه مصطفوی، سوم (1430ق).
58- مفید، محمد بن محمد مفید. الإرشاد فی معرفه حجج الله على العباد. ج1، تحقیق و تصحیح مؤسسه آل البیت علیهم السلام، قم: کنگره شیخ مفید، اول (1413ق).
59- مهنا، عبد الله على. لسان اللسان. ج1و2، بیروت: دار الکتب العلمیه، اول، (1413ق).
60- ورام، مسعود بن عیسی ورام بن أبی فراس. تنبیه الخواطر و

Comments (0):

Write a comment: