آن ،‌توجه به ویژگی های بارز محرک و کنار گذاشتن جزئیات آن که غیر ضروری است و به کارگیری تجسم جهت یادآوری اطلاعات گذشته است . این مهارت ها در کودک سبب آگاهی از ویژگی های بارز محرک بینائی چون رنگ ،‌شکل و اندازه می شود . در اوایل زندگی کودک این مهارت ها را در جهت تشخیص و بازشناسی چهره های آشنا نظیر اسباب بازی ،‌افراد خانواده و خانه به کار می برد . کودک در سنین پیش دبستانی از مهارت های تجزیه و تحلیل بینائی برای بررسی و درک اشکال انتزاعی تر نظیر نمادهای بینائی (‌ اعداد و حروف ) استفاده می کند . این مهارت ها که پیش زمینه ای برای رشد مفاهیم ریاضی است خود به 5 گروه تقسیم بندی می شود :‌
1 )‌افتراق بینائی : عبارتست از توانائی کودک در آگاهی از ویژگیهای بارز اشیاء چون شکل ،‌رنگ ،‌ اندازه و جهت .
2 ) تشخیص شکل از زمینه ‌:‌ عبارتست از توانائی کودک در توجه به ویژگی های بارز شکل در عین آگاهی از رابطه بین شکل با زمینه آن .
3 – درک ثبات شکل ‌:‌که عبارتست از توانائی کودک در درک نهائی محرکات بینائی بدون این که لازم باشد تا به تمام جزئیات توجه کند (‌ گاردنر و اسمیت،‌2002 ).
4 ) درک روابط فضائی ‌:‌ عبارتست از توانائی چرخش اشیاء و توانائی تمیز چرخش و وارونگی اشیاء‌ و اشکال .

5 ) تجسم و حافظه بینائی : توانائی کودک در بازشناسی و به یادآوری اطلاعات رسیده به بینائی به عنوان نمونه هجی کردن حروف و کلمات مستلزم یادآوری داده های بینائی است و هنگام خواندن کلمه در یک صفحه لازم است که آن کلمه با تصویر قبلی حک شده در مغز مقایسه شود . تجسم سازی یا حافظه بینایی و به عبارت دقیق تر ،‌ کنترل تصاویر بینائی در ذهن برای فهم خواندن و درک ریاضی حائز اهمیت است (‌فرهبد ،‌1384 ،‌کیس اسمیت ‌،‌2001 ،‌سازمند و طباطبائی ،‌ 1380 ‌)

مهارت های بینائی – حرکتی
این گروه از مهارت ها به توانائی های فرد در یکپارچه کردن مهارت های پردازش اطلاعات بینائی با حرکات ظریف اطلاق می شود که عمدتاً‌ با توانائی ترسیم در کودک و نیز هماهنگی چشم و دست ‌ او مورد بررسی قرار می گیرند . نوزادان انسان در سنین 2 تا 3 ماهگی شروع به زدن اشیا‌ء‌ با دست بسته کرده و در 5 ماهگی این هماهنگی چشم و دست تا حدودی در آنها تقویت می شود . ساده ترین مثالی که نیازمند هماهنگی چشم و دست است ،‌ گرفتن توپ می باشد و مورد انتزاعی تر مهارت های بینائی – حرکتی که مربوط به سطوح بالاتر مغز است ،‌نوشتن و نقاشی کردن است (‌اسمیت ،‌ 2001 ،‌ فرهبد،‌1384 ).
اولین تلاش های کودک برای ترسیم روی کاغذ از حدود 5/1 الی 2 سالگی آغاز شده تا این که کودک از مرحله خط خطی کردن گذشته و در 3 سالگی دایره ،‌ در 5/4 سالگی مربع ،‌ 5 تا 5/5 سالگی مثلث و نهایتاً‌ در 8 سالگی لوزی ،‌ ذوزنقه و متوازی الاضلاع را ترسیم می کند .

دو زیر مجموعه این مهارت ها عبارتند از:
1 )‌مهارت های یکپارچگی بینائی – حرکتی
که منظور از آنها توانائی فرد در جهت یکپارچه کردن پردازش بینائی با حرکات ظریف است که نمونه ای از آن که بارزترین مهارت است ،‌ هماهنگی چشم و دست می باشد .
2 )‌مهارت های حرکتی ظریف
که این مهارت ها مربوط به توانائی فعالیت عضلات کوچک دست و انگشتان است . نظیر کار با اشیاء ظریفی چون مداد ،‌ نقاشی با مداد شمعی ،‌ خودکار ،‌ قاشق ،‌ باز و بسته کردن دگمه ،‌ زیپ ،‌ گره زدن و باز کردن بند کفش و …….. که این مهارت ها عضلات کوچک دست و انگشتان را تقویت می کند .( فرهبد ،‌ 1384 ،‌ اسمیت ،‌ 2001 ،‌ بهنیا ،‌ 1380 )

نقص و ضعف در مهارت های پردازش اطلاعات بینائی
در هنگام برخورد با تمام کسانی که به مراکز توانبخشی و خدمات روان شناسی و مشاوره مراجعه می کنند ،‌ متخصصین کار با کودکان باید در حین ارزیابی کودک ،‌ عملکرد بینائی او را نیز کاملاً‌ مورد توجه قرار دهند و چنانچه هرگونه علامت و یا نشانه مشکوکی در رابطه با نقص بینائی مشاهده کردند او را به متخصص بینائی سنجی ارجاع دهند . کودکان با نارسائی های ویژه در یادگیری به ویژه کودکان حساب نارسا و نارسا خوان از جمله مراجعینی هستند که در مهارت های پردازش اطلاعات بینائی بعضاً‌ به میزان زیادی مشکل دارند و این مشکلات و نقایص در عملکرد تحصیلی آنها کاملاً‌ مؤثر است ( آندریاس ،‌ 2005 ،‌ گاردنر ،‌ 2000 ).
علائم زیر که نشان دهنده ضعف و کاهش توانائی در مهارت های پردازش اطلاعات بینائی است در کودکان با نارسائی ویژه در یادگیری نیز مشاهده می شود ،‌این علائم عبارتند از :‌
1 )‌مالیدن بیش از حد چشم ها توسط کودک
2 )‌کودک در هنگام خواندن و یا تماشای تصاویر کتاب ،‌ گاهی اوقات یک چشم خود را
می گیرد .
3 )‌شکایت از سردرد و خستگی در هنگام خواندن و نوشتن جملات کتاب و یا حل مسائل ریاضی .
4 )‌بی توجهی ،‌کاهش دقت و عدم تمرکز در خواندن و یا حل مسائل ریاضی .
5 ) نگهداشتن بیش از حدّ‌ اشیاء نزدیک به چشم .
6 )‌نزدیکی بیش از اندازه به تلویزیون .
7 ) ضعف در تعقیب بینائی اشیاء .
8 )‌ترس از محیط جدید .
9 )‌اجتناب از تکالیف بینائی نظیر ترسیم و نوشتن و یا حل مسائل ریاضی .
10 )‌ضعف در یادآوری اشیائی که به کودک نشان داده می شود .
11 )‌ناتوانی در تشخیص چهره ها
12 )‌اشکال در تقابل و تعامل اجتماعی
13 )‌خسته شدن کودک در انتهای روز و پس از انجام تکالیفی چون ریاضی ،‌ خواندن و نوشتن .
14 ) حساسیت نسبت به نور.
15 )‌از دست دادن دقت و توجه به مرور زمان
16 )‌حرکات شدید سر
17 )‌اختلال در انجام برخی کار های روزمره زندگی که مستلزم دید سه بعدی است (‌نظیر ریختن آب در لیوان )‌.
18 )‌آهسته و کم رنگ کپی کردن اشکال در هنگام نقاشی
19 )‌استفاده بیش از حد از پاک کن
20 )‌ناتوانی در تشخیص چپ و راست از یکدیگر
البته لازم به ذکر است که لزوماً‌ همه علائم فوق در کودکان با نارسائی ذهنی و اختلالات یادگیری مشاهده نمی شود و قبل از هر اقدامی در رابطه با درمان و بهبود این مشکلات ،‌ درمانگر باید از صحت و سلامت و تندرستی ساختمان چشم و کارکرد آن مطمئن شود .

 

مطلب مرتبط :   منابع مقاله درباره کیفیت دلبستگی-خرید فایل

اینجا فقط تکه های از پایان نامه به صورت رندم (تصادفی) درج می شود که هنگام انتقال از فایل ورد ممکن است باعث به هم ریختگی شود و یا عکس ها ، نمودار ها و جداول درج نشوند.

برای دانلود متن کامل پایان نامه ، مقاله ، تحقیق ، پروژه ، پروپوزال ،سمینار مقطع کارشناسی ، ارشد و دکتری در موضوعات مختلف با فرمت ورد می توانید به سایت  77u.ir  مراجعه نمایید

رشته روانشناسی و علوم تربیتی همه موضوعات و گرایش ها :روانشناسی بالینی ، تربیتی ، صنعتی سازمانی ،آموزش‌ و پرورش‌، کودکاناستثنائی‌،روانسنجی، تکنولوژی آموزشی ، مدیریت آموزشی ، برنامه ریزی درسی ، زیست روانشناسی ، روانشناسی رشد

در این سایت مجموعه بسیار بزرگی از مقالات و پایان نامه ها با منابع و ماخذ کامل درج شده که قسمتی از آنها به صورت رایگان و بقیه برای فروش و دانلود درج شده اند

آزمون های زیر جهت تشخیص نقایص ،‌ مشکلات و اختلالات در مهارت های پردازش اطلاعات بینائی مورد استفاده قرار می گیرند :
1 )‌آزمون تشخیص چپ و راست پیاژه برای کودکان 5 الی11 ساله .
2 )‌آزمون بندر گشتالت برای کودکان 5 الی 12 ساله .
3 )‌آزمون پیشرفته ادراک بینایی فراستیگ برای کودکان 4 الی 9 ساله .
4 )‌آزمون مهارت های ادراکی بینائی ‌
5 ) آزمون رشدی یکپارچگی بینائی حرکتی بیری ‌‌(فراستیگ ‌،‌1992 ‌، به نقل از
تبریزی ،‌1375 ،‌ فرهبد ،‌1384 ،‌ کیس اسمیت ،‌ 2001 )
مشکلات کودکان حساب نارسا در مهارت های پردازش اطلاعات بینائی
متخصصین و پژوهشگران بسیاری از مطالعات و بررسی های خود دریافته اند که کودکان حساب نارسا گرچه از دید کافی یا قدرت بینائی لازم برخوردارند اما در تشخیص ،‌ درک و به طور کلی پردازش اطلاعات بینائی مشکلاتی دارند . شناسایی و تصحیح مشکلات این گروه از کودکان در تشخیص و ادراک بینائی به علت بستگی که این امر با موفقیت در توانائی خواندن با بهره گرفتن از روش « نگاه کردن و گفتن » دارد و نیز ارتباط آن با درک مفاهیم کمی چون انتقال ، مجموعه تهی ،‌ تمیز راست و چپ و مرتبه مربوط به اعداد حائز اهمیت است . به عنوان نمونه در زبان فارسی ،‌ ریاضیات از چپ و راست نوشته شده ولی عمال مربوط به جمع ،‌ تفریق و ضرب از سمت راست به چپ و عمل تقسیم از چپ به راست انجام می گیرد . این مسائل ممکن است سبب سردرگمی و گیجی کودک شود و نیز اختلال در ادراک و پردازش بینائی نظیر توانائی در تشخیص اشکال هندسی از یکدیگر ،‌ادراک درست حجم اجسام ،‌ درک تفاوت های موجود بین اعداد ،‌ تشخیص مجموعه ها،‌ درک موقعیت مکانی اعداد و ….. که زیربنای بسیاری از مفاهیم موجود در ریاضی را تشکیل می دهد می تواند موجبات اختلال در این خصوص را فراهم کند
(‌ سیف نراقی و نادری ،‌1384 ).
بر اساس بررسی ها و مطالعات انجام گرفته ،‌ ضعف در حافظه بینائی و تجسم اختلال در ریاضی و محاسبه را به دنبال دارد به عنوان نمونه ،‌ کودکی که نمی تواند شکل اعداد و نمادها را به خاطر بسپارد و در هنگام ضرورت از آنها استفاده کند دچار مشکلات جدی در ریاضی یا همان حساب نارسائی می شود . علاوه بر این کودکان حساب نارسا در ادراک فضائی نیز مشکل دارند . به عنوان نمونه این کودکان در ادراک مفاهیمی چون بالا و پائین ،‌چپ و راست ،‌جلو و عقب ،‌ زیر و رو ،‌ شروع و پایان و دور و نزدیک دچار سردرگمی شده و این مسائل در تصویر ذهنی از نظام اعداد و نمادهای ریاضی اختلال ایجاد می کند که سبب می شود این کودکان نتوانند فاصله بین اعداد و مکان آنها را تشخیص دهند . به عنوان نمونه ،‌ کودک حساب نارسا در تشخیص این که آیا عدد 5 به 2 نزدیکتر است یا به 9 دچار مشکل می شود و یا این که این کودک نمی تواند در ترسیم یک آدمک ،‌ اندامها را در ارتباط درست با یکدیگر و نسبت درست ترسیم کند (‌ منشی طوسی ،‌ 1370 ،‌ علیزاده ،‌ 1373 ).
نکته مهم در مشکلات کودکان حساب نارسا در درک روابط فضائی این است که در موارد بسیاری ،‌ یادگیری کودکان خردسال از طریق بازی با اشیائی نظیر ظرف ،‌ جعبه هائی که درون یکدیگر قرار داده می شود و …… صورت می گیرد . و این بازی ها همگی به رشد حس فضا ،‌ ترتیب توالی ،‌ ردیف کردن ،‌طبقه بندی کردن و در کل به تقویت مهارت های بنیادین محاسبه کمک می کند . اما والدین کودکان حساب نارسا اغلب گزارش می کنند که این کودکان نظیر کودکان پیش دبستانی یا دبستانی با مکعب ها ،‌ جور چین ها ،‌ الگوها و یا اسباب بازی های ساختمانی بازی نکرده و یا از آنها لذتی نمی برند . در واقع می توان گفت که این گروه از کودکان ممکن است تجربیات اولیه یادگیری اعداد و نمادها را کسب نکرده باشند . در ضمن این کودکان که به علت اختلال در درک روابط فضائی در فهم اعداد ضعیف اند ،‌تصویر نادرست و مبهمی از بدن خود داشته و ممکن است قادر به حرکت ارتباط اساسی اعضای بدن نباشند . هنگامی که از آنها خواسته می شود تا تصویر فردی را نقاشی و یا ترسیم کنند ممکن است که پاهای آدمک را بسیار از هم دور و یا کاملاً‌ بهم چسبیده و یا بدون سر و تنه ترسیم کنند . علاوه بر این اختلال در درک روابط فضائی موجب می شود که کودکان حساب نارسا نتوانند توانائی غیر چرخش و وارونگی اشیاء‌ را داشته باشند( لرنر ‌ ،‌ 1996 ،‌دانش ،‌1384 ).
بررسی ها نشان داده که کودکان حساب نارسا به علت مشکلات حافظه بینائی و تجسم ،‌اغلب نظام زیربنائی اعداد را متوجه نشده نمی توانند اعداد را به سرعت به خاطر بسپارند . در دانش آموزان کلاس های چهارم و پنجم دبستان ،‌حافظه بینائی در یادگیری هندسه بسیار مهم است زیرا مستلزم به خاطر سپردن اشکال هندسی مختلف و نیز تعداد زوایای یک شکل است . علاوه بر این کودکان حساب نارسا در درک ثبات شکل ،‌تشخیص شکل از زمینه و هماهنگی چشم و دست نیز مشکل دارند و نمی توانند که نمونه ای خاص از اعدد را از بین مجموعه ای از اعداد تشخیص دهند و یا شکل هندسی معینی را از بین دیگر اشکال پیدا کنند . بسیاری از این کودکان نیز نمی توانند نماد اعداد و یا اشکال هندسی و نمادهای ریاضی را به علت مشکل در هماهنگی چشم و دست بدرستی ترسیم کنند ( لرنر ،‌1997 ،‌کیس اسمیت ،‌ 2001 ،‌فرهبد ،‌1384 ).

مطلب مرتبط :   فایل رایگان پایان نامه روانشناسی : انگیزه کارکنان

فرایند یادگیری ریاضی در کودکان حساب نارسا
یادگیری ریاضی و عملیات محاسبه فرایندی است تدریجی که در مغز رخ می دهد . مساله صرفاً این نکته نیست که کسی ریاضی بلداست یا بلدنیست . یادگیری ریاضی در واقع چون پیوستاری است که به تدریج تحکیم یابد . نکته اساسی و مهم این است که واکنش ریاضی و مسیر یادگیری به تدریج از یادگیری عینی به یادگیری انتزاعی ، از معلومات ناقص به کامل و از تفکر نظام نیافته به تفکر نظام مند تبدیل می شود . به همین دلیل برای کمک به گذر دانش آموزان حساب نارسا از یادگیری عینی به انتزاعی در ریاضی پیشنهاد می شود که آموزش ریاضی در سه سطح متوالی صورت گیرد . این سطوح عبارتند از :
سطح عینی : در این سطح یا مرحله ، کودک ازوسایل و ابزار واقعی نظیر اشیاء دور و برش چون سنگ و قطعات چوب ، جعبه ها و مکعب رنگی یا خمیر اسباب بازی استفاه می کند . یعنی برای رسیدن به پاسخ عددی مطرح شده می تواند با دست آنها را لمس کرده ، یا حرکت و عدد وبه کارگیرد .
سطح تصویری : وقتی دانش آموزان حساب نارسا در سطح قبلی تقویت شده و مهارتهایی را یاد گرفتند آموزش به سطح نیمه عینی یاهمان تصویری تصویری پیش می رود . در این مرحل هنگام حل مسائل ، دانش آموزان تصاویر ونقاشی و رسم علائمی روی کاغذ برای نشان دادن اشیاء عینی استفاه می کنند .
سطح انتزاعی :در این سطح کودک حساب نارساقادر است بدون کمک اشکال تصویری وفقط با کمک اعداد مسائل ریاضی رو حل کند ( میلر ، 1966 ، لرنر ، 1997)

راهبردهای آموزش مفاهیم ریاضی به کودکان حساب نارسا
بازپروری یا بهبود مشکلات ریاضی در کودکان حساب نارسا باید پس از تشخیص دقیق و ظریف نوع اختلال میزان شدت آن و احتمالاً علت اختلال شروع شود . برای آموزش مفاهیم ریاضیات به کودکان باید مواظب رشد لازم ساختارها و سازمانهای کیفی و ذهنی (ساختارهای رشد شناختی ) آنان بوده یعنی کودک باید پایه های اساسی لازم و پیش نیاز برای درک مفاهیم ریاضیات را کسب کرده باشد تابتواند به استدلال بپردازد در غیر اینصورت یادگیری کودک از مفاهیم ریاضیات به صورت ” طوطی وار ” انجام می شود به عنوان مثال برای آموزش جمع و تفریق ، کودک باید به تساوی جزء به جزء یا ادراک تک رابطه ای (تناظر یک به یک ) ، مفهوم عدد و نگهداری ذهنی عدد رسیده باشد ( نادری و سیف نراقی ، 1373).
آموزش مفاهیم ریاضی باید از اشیاء و مواد واقعی قابل لمس و مشاهده و درواقع به طور عینی شروع شود ، به عنوان نمونه برای درک مفهوم اعداد باید کمیتهای منفصل مثل مهره ، ژتون ، مکعب رنگی و …. را که کودک می تواند آنها را دستکاری کند ، بشمارد و یا از آنها دو یا چند دسته مساوی ، بزرگتر و کوچکتر و بیشتر به وجود آورد شخص کرد و آنها را به کار برد . در این مراحل کودک باید بتواند اشیاء واقعی نظیر صندلی، قاشق ، میز ، کتاب ، مواد ، تخم مرغ ، شکلات ، توپ ، و …. را شمرده و کمتر ، بیشتر و یا مساوی بودن آنها را اعلام کند .
پس از درک مفهوم عدد با استفاده ازمواد ملموس ، کودک باید بتواند تصاویر اشیاء بشمارد . در مرحله بعدی و پس از کسب تجربه لازم در سطح تصاویر اشیاء آموزش کودک باید با استفاده ازنمادها یا نشانه های مربوط به ریاضی پیگیری شود . به عنوان نمونه استفاده از نماد عددی « 2» یا نشانه کلامی « دو» به جای دو توپ واقعی یا دو تصویرتوپ آغاز شده و این مفهوم انتزاعی برای کودک تثبیت شود .
نکته اساسی این است که در آموزش ریاضی به کودکان حساب نارسا باید تاکید به خود آموزی آنان باشدیعنی باید شرایطی برای آنها فراهم شود . که ضمن هدفمند بودن هر تکلیف خواسته شده خود کودک به معنا و مفهوم ریاضی و محاسبه پی ببرد . در اموزش این کودکان باید از وسایل متعدد و تنوع آموزشی یا کمک آموزشی برای تسهیل روند درک مفاهیم مربوط به ریاضیات استفاده شود . به عنوان نمونه استفاده از وسایلی چون خمیر، گل ، سفال ، شن وماسه ، آب و حتی انواع خوراکی ها پیشنهاد می شود و در مواردی که علت حساب نارسائی ضعف در هماهنگی حرکات ، کوتاهی دامنه توجه تمرکز ، ضعف در حافظه و ادراک ضعیف بینائی و یا شنوایی است ، اجرای فعالیتهائی جهت بازپروری و توانبخشی و نیز استفاده از رویکردهائی چون رویکرد درکی حرکتی کپارت ، رویکرد یکپارچگی حسی ، روش چند حسی فرنالد، دومن دلاکاتو توصیه می شود . نکته دیگر اینکه در آموزش ریاضی به کودکان حساب نارسا حتماً باید مفاهیم و مهارتهای بنیادین ریاضی ازساده به دشوار تنظیم و طبقه بندی شود (علیزاده ، 1385 ، سیف نراقی ونادری ، 1384 ، لرنر ،‌1977 ، میلر، 1966).

نقش هنر در پردازش وادراک بینایی
انوع برنامه های هنری ونیز هنر درمانی به وی‍ژه استفاده ازهنرهای تجسمی می تواندبه طرق گوناگون در بهبود کودکان با مشکلات ادراک بینایی موثر باشد و معمولاًبهتراست که فعالیتهای هنری چون موسیقی ،نقاشی و سفالگری به گونه ای باشدکه

Comments (0):

Write a comment: