اجباری عبارت است از واگذاری های اتکائی که شرکتهای بیمه مقیم یک کشور طبق قانون ملزم به انجام آن می باشند بدون اینکه قراردادی بین واگذارنده و بیمه گر اتکائی منعقد شده باشد.
هدف این نوع عقد بیمه اتکائی بیشتر نظارت و کنترل معاملات بیمه ای بیمه گران مقیم کشور بوسیله دولت می باشد زیرا در این نوع بیمه، بیمه گر اتکائی معمولاً یک شرکت بیمه دولتی است. این شرکت می تواند از طریق سهم اتکائی واگذار شده از طرف بیمه گران معاملات بیمه ای آنها را تحت کنترل قرار داده و در صورت برخورد به موارد تخلف اقدامات لازم را انجام دهد.92
چنانکه در ایران طبق ماده 71 قانون تأسیس بیمه مرکزی ایران و بیمه گری، کلیه مؤسسه های بیمه که در ایران فعالیت می کنند باید 50 درصد در رشته بیمه های زندگی و 25 درصد در سایر رشته ها از معاملات بیمه ای مستقیم خود را نزد بیمه مرکزی ایران بیمه اتکائی نمایند. قبل از تأسیس بیمه مرکزی ایران، عقد بیمه اتکایی فوق بوسیله شرکت سهامی بیمه ایران انجام می گرفت.با این وجود بیمه مرکزی ایران نه تنها کار دیده بانی و نظارت بر فعالیتهای بیمه ای را برعهده دارد بلکه به عنوان یک صندوق بیمه اتکایی نیز عمل می کند که خود نوعی ابزار برای کنترل و دیده بانی بر فعالیت بیمه گران است. بیمه گران ایران وظیفه و الزام دارنده که بخشی از ریسکها و تعهدات بیمه ای خود را به سازمان دولتی بیمه مرکزی ایران واگذار کنند.93

بند نخست- مزایای بیمه اتکایی قانونی
مزایای بیمه اتکایی اجباری (قانونی) اینکه با توجه به نکات ذکر شده در فوق، نخست اینکه بیمه مرکزی در هر کشوری بزرگ ترین شرکت بیمه بوده و مورد توجه و حمایت کشورها می باشد لذا شرکت های واگذارنده ازاین بابت اطمینان دارند که هر چقدر هم که ضرر بدهند نیز شرکت های اتکایی مورد نظر قابلیت جبران خسارت را دارند و دوم آنکه یک کنترل کلی بر کل بیمه های انجام شده در جامعه را دارد که علاوه بر قانونمند تر شدن نرخ بیمه ها و حمایت از حقوق بیمه گران، می تواند در افزایش درآمد مالیاتی دولت و … نیز تاثیر به سزایی داشته باشد.

بند دوم- عیوب بیمه اتکایی قانونی
عیب کلی و بزرگ بیمه اتکایی آن است که شرکت های بیمه ای باید همه انواع بیمه نامه هایشان را نزد بیمه مرکزی بیمه کنند، در این صورت بیمه نامه هایی که سود زیادی دارند و یا آنهایی که خودشان از عهده خسارت برمی آیند و یا منفعت در اتکایی نکردن آن است باید اجباراً اتکایی کنند. بواسطه این نقص عیب دیگری نیز پدیدار میشود که آن هم بی انگیزه شدن شرکت های بیمه برای تحت پوشش قراردادن رشته های بیمه خاصی است که سود چشمگیر ندارند.

گفتار سوم- عقد بیمه اتکائی قراردادی:
این نوع بیمه اتکایی نیز ماننداتکایی قانونی، از نوع اجباری است لذا گاها از آن به اتکایی اجباری نام می بریم. بر پایه اینگونه قراردادها بیمه گر واگذارنده تعهد می کند که بخشی از معامله های بیمه ای خود را در مدت قرارداد بطور مرتب به بیمه گر اتکایی خود واگذار کند و بیمه گر اتکایی نیز تعهد و الزام دارد که بعد از انعقاد قرارداد، همه قراردادها را بپذیرد. در پوشش اتکایی قراردادی، بیمه گر واگذارنده موظف می شود که مبلغ ناشی از اتکایی رشته های خاصی را به بیمه گر اتکایی پیشنهاد نماید و در مقابل نیز بیمه گر اتکایی موظف است آن را بپردازد.
اگر مبنای توافق دو طرف بر مبنای سرمایه بیمه و میزان حق اتکایی که بیمه گر واگذارنده به بیمه گر اتکایی می دهد باشد، قرارداد اتکایی نسبی می باشد و اگر بر مبنای خسارت باشد به آن اتکایی مازاد خسارت گویند .
در اتکایی قراردادی بیمه گر واگذارنده موظف است درصدی را که بیمه گر اتکایی تعیین می کند به عنوان حق اتکایی به او بپردازد و در مقابل نیز بیمه گر اتکایی نمی تواند اعتراض کند که چرا با مبلغ کمی بیمه نامه اولیه را صادر کردی. زیرا بیمه گر واگذارنده در صدور بیمه نامه خود مختار است و می تواند با نرخ دلخواه خود بیمه نامه صادر کند (البته نباید بیشتر از آنچه قانون تعیین می کند، باشد) و بیمه گر اتکایی حق دخالت ندارد مگر در کلاهبرداری یا قصور بیمه گر واگذارنده.94
مطابق این اصل باید گفت که بیمه گر اتکایی در سیاست های مالی خود کاملاً متأثر از بیمه گر واگذارنده است . براساس قرارداد بیمه گر اتکایی متعهد به شرکت در خسارت هایی است که واگذارنده به موجب بیمه نامه و یا قرارداد متعهد به جبران آن است . ارزیابی ریسک ها و میزان خسارات با واگذارنده است و او در تصمیم گیری کاملاً آزاد است . این اقدامات را مقامات مسئول در شرکت واگذارنده انجام می دهند و یا به موجب قرارداد بیمه مشخص می گردد که بیمه گر واگذارنده مسئول جبران خسارت است و به تبع آن بیمه گر اتکایی مسئول جبران می باشد .
البته همان طور که گفته شد این آزادی عمل واگذارنده تا آن حدی است که از مفاد قرارداد تبعیت کند و این شرط نیز معمولاً در قراردادها گنجانده می شود .95
قرارداد عقد بیمه اتکایی بیانگر پیوند و رابطه حقوقی میان بیمه گر و بیمه گر اتکائی است و ارتباط مستقیمی با بیمه گذار و بیمه شدگان ندارد. به سخن دیگر بیمه گذاران و بیمه شدگان هیچ دخالتی در بستن قرارداد بیمه اتکایی ندارند و بیمه گر اتکائی نیز مسئولیتی در برابر بیمه گذاران ندارد. بنابراین بیمه گذاران به طور اصولی نمی توانند از بیمه گر اتکائی درخواست خسارت یا پرداخت سرمایه بیمه مورد تعهد بیمه گر خود را طلب کنند. هر ادعایی در ای
ن باره می باید به شرکت بیمه مستقیم و در صورت لزوم به بیمه مرکزی ایران داده شود یا در دادگاههای کشور مطرح شود. به طورکلی درخواست خسارت از بیمه گر اتکائی طبق شرایط قرارداد بیمه اتکائی از وظایف بیمه گر طرف پیمان است. با این همه از نظر حقوقی منعی ندارد که در قرارداد بیمه اتکائی، شرکت بیمه اتکایی موافقت کند که ادعای دارندگان بیمه نامه یا خسارت دیدگان را بپذیرند. زیرا به طور اصولی بیمه گذاران خسارت دیده و زیان دیدگان، بستانکاران شرکت بیمه مستقیم هستند و در صورتی که وضع مالی بیمه گر رضایت بخش نباشد یا بیمه گر در معرض انحلال یا ورشکستگی باشد بیمه گذار نسبت به سایر طلبکاران حق تقدم دارند.96
در عقد بیمه اتکائی قراردادی، شرکت بیمه واگذار کننده از قبل کلیه شکل ها، دوره زمانی و شرایط بیمه اتکائی را می پذیرد. عقد بیمه اتکائی قراردادی، ارتباط قراردادی با ثبات و مستحکم تری بین شرکت بیمه اصلی و شرکت بیمه اتکایی برقرار می کند اغلب شرکتهای بیمه، به نحو شدیدی به عقد بیمه اتکائی قراردادی وابسته اند، زیرا زمانی که یک شرکت بیمه با یک طبقه یا رشته ای از فعالیت بیمه ای سروکار دارد، بیمه اتکایی اختیاری کاربرد نخواهد داشت. در این روش، شرکت بیمه اتکائی هر ریسک را به صورت جداگانه و منفرد تحت بررسی قرار نمی دهد و همچنین نمی تواند از پذیرش ریسک های خاصی سرباز زند. روش عقد بیمه اتکایی قراردادی، هزینه کمتری دارد وسریعتر انجام می پذیرد. گرچه شرکت بیمه اتکائی براساس شرایط قرارداد، ناچار به پذیرش کلیه واگذاریها است، در صورتی که شزکت بیمه اصلی(واگذارنده) به برقراری یک ارتباط بلند مدت تمایل داشته باشد، احتمال بروز انتخاب نامساعد نیز کمتر می شود. در این حالت، شرکت بیمه اتکائی نتایج خوب یا بد شرکت بیمه واگذار کننده را در یک دوره زمانی طولانی تر تقبل می کند.97
این قرارداد برای بیمه گر اتکائی این مزیت را دارد که حجم کار بیشتری را نصیب خود می نماید که این امر به نوبه خود می تواند برای شرکت، مانده مثبتی را به دنبال داشته باشد.98
در عقد اتکایی، بیمه گر اتکائی دنباله رو سیاستهای حرفه ای بیمه گر واگذارنده است. براساس مفاد قرارداد بیمه گر اتکائی تعهد مشارکت در پرداخت خساراتی است که واگذارنده به موجب بیمه نامه یا قرارداد منعقده مسئول جبران آن است بدین لحاظ می تواند گفت که بیمه گر اتکائی بایستی از اقبال بیمه گر واگذارنده پیروی کند.99
بیمه گر اتکائی در مقابل انجام تعهدات خود سپرده تضمینی به واگذارنده می دهد. وثیقه مزبور معمولاً مبلغ معینی از حق بیمه های اتکائی می باشد (سپرده های تضمینی ممکن است مال دیگری غیر از مبلغ معینی از حق بیمه باشد مثلاً در بعضی از قراردادها ممکن است شرط شود که بیمه گر اتکائی مال دیگری مانند سهام کارخانه ها یا شرکتهای تجاری یا اوراق و اسناد بهادار و مانند آن را به عنوان وثیقه در اختیار واگذارنده قرار دهد) که واگذارنده از حساب بیمه گر اتکائی کسر می نماید و قاعده بر این است که سپرده های تضمینی در موقع فسخ قرارداد برابر سهم بیمه گر اتکائی از خسارات معوق باشد بنابراین در موقع فسخ قرارداد هرگاه وثیقه فوق کمتر یا بیشتر از اندوخته خسارت باشد به همان میزان تعدیل می گردد.100
در عقد بیمه اتکائی یک طرف قرار داد یعنی واگذارنده رأساً مبادرت به پذیرفت ریسک کرده بیمه نامه صادر می نماید سپس قسمتی از ریسکهایی را که بیمه کرده طبق قرارداد به بیمه گران اتکائی واگذار میکند. مثلاً هرگاه واگذارنده «الف» ده درصد از کلیه معاملات بیمه آتش سوزی خود را بحساب بیمه گر اتکائی «ب» منظور نماید، بیمه گر اتکائی «ب» بدون اینکه در صدور بیمه نامه ها دخالت کرده باشد در کلیه آنها نسبت به ده درصد شزکت خواهد داشت بنابراین بیمه گر اتکائی حق دارد از عملیات واگذارنده اطلاع داشته و مطمئن شود که واگذارنده تعهدات خود را تماماً انجام داده و موردی را بی جهت از قلم نینداخته یا ریسکهائی را که مشمول قرارداد واقع نمی شود بحساب اتکائی منظور نکرده است. علاوه بر آن، بیمه گر اتکائی احتیاج به اطلاعات دیگری نیز دارد که حایز اهمیت می باشند مثلاً باید بداند تاریخ شروع و خاتمه هر بیمه نامه چه موقع است یا نرخهای مختلفی که مأخذ محاسبه حق بیمه قرار گرفته اند چه میزان بوده و از هر ریسک واگذارنده چه مقدار را به حساب خود منظور کرده و چه مقدار را اتکائی کرده است و نیز در موقع وقوع خسارت اطلاعاتی از قبیل محل وقوع خسارت، میزان آن، سهم واگذارنده، سهم بیمه گر اتکائی و غیره برای بیمه گر اتکائی ضروریست. برای این منظور در قرارداد اتکائی پیش بینی می شود که واگذارنده سیاهه ای با اسم حاوی اطلاعات مختلف راجع به عملیات بیمه ای مشمول اتکائی باشد تنظیم کرده و به فاصله های معینی برای بیمه گر اتکائی ارسال دارد.101
بیمه گر واگذارنده در عملیات صدور خود مختار بوده و می تواند بیمه نامه را با انتخاب خود با نرخ دلخواه صادر کرده و خسارتهای مربوط را نیز بپردازد.102
تصمیم گیری در مورد ریسکهایی که در چارچوب عقد بیمه اتکائی، قرارداد با واگذارنده است و او برای ارزیابی و تصمیم گیری آنان عمل دارد این اقدامات باید رسماً توسط مقامات مسئول شرکت صورت بگیرند و باید مشخص شود که به موجب بیمه نامه، بیمه گر مسئول جبران خسارت بوده و به تبع واگذارنده بیمه گر اتکائی نیز مسئول است مگر اینکه ثابت شود واگذارنده برخلاف مقررات و مفاد قرارداد، منافع بیمهگر اتکائی را نادیده گرفته است.103
بیمه گر مستقیم (واگذارنده) در مقابل آن قسمت از ریسکهایی که به بیمه گر اتکائی واگذار می کند موظف است مقداری از حق بیمه دریافتی را نیز به او بپردازد. این مبلغ را حق بیمه اتکائی می گویند بنابراین وجود بیمه اتکایی و تعهدات متقابل بیمه گر اتکائی بستگی به دریافت این مبلغ دارد. حق بیمه ای که واگذارنده به حساب بیمه گر اتکائی منظور می کند با توجه به انواع مختلف قراردادهای اتکایی متفاوت می باشد. در بعضی از انواع قراردادها مانند قراردادهای مازاد حساب حق بیمه اتکائی درصد معینی از مجموع حق بیمه های واگذارنده می باشد. مثلاً هرگاه مجموع حق بیمه های یکسال آتش سوزی واگذارنده دویست میلیون ریال بوده و سهم اتکائی چهار درصد باشد در این صورت حق بیمه اتکائی هشت میلیون ریال خواهد شد.104
در قرارداد یا پوشش اتکایی اجباری، واگذارنده موظف می شود که مبلغ ثابتی از اتکایی، رشته ای خاصی را به بیمه گر اتکائی پیشنهاد کند و در مقابل بیمه گر اتکائی مجبور است که آنرا

Comments (0):

Write a comment: