اشخاص از امور انکار ناپذیر زندگی اجتماعی است و نمی توان از تحقق آن در جامعه جلوگیری نمود .
این دعاوی ممکن است با طرح در دادگاه و رسیدگی قضایی ، توسط قاضی منجر به صدور رأی گردند ، رأی صادره از سوی دادگاه مسلماً به سود یک طرف (محکوم له) و به ضرر دیگری (محکوم علیه) می باشد . در این حالت دعوا در ظاهر پایان یافته ولی در واقع اختلاف و خصومت بین طرفین ، همچنان پایدار است ؛ به همین علّت است که غالباً در مرحله ی اجرای رأی نیز با مشکلاتی روبرو می شوند. چه خوب است که اختلافات و دعاوی ایجاد شده ، با توافق طرفین پایان یابد و آنها با رضایت قلبی نسبت به دعوا مصالحه و سازش نمایند که دیگر اثری از کدورت ها و اختلافات باقی نماند .
بی دلیل نیست که ضرب المثلی فرانسوی می گوید :« یک سازش بد ، بهتر است از یک دادرسی خوب ». اهمیّت ایجاد مصالحه و سازش در تعلیمات دینی ما نیز دارای ریشه و سابقه ی قوی است ، به گونه ای که آیات متعددی از قرآن کریم و روایات بسیاری به این موضوع پرداخته است .
همچنین قوانین کشور ما از زمان های گذشته تا کنون به بحث سازش توجّه ویژه ای داشته اند و موادی را به آن اختصاص داده اند . توجّه به این موضوع در نظام حقوقی ما به حدی رسید که منجر به تشکیل نهادی به نام شورای حل اختلاف ، برای ایجاد مصالحه و سازش بین مردم گردید ، امّا این نهاد علی رغم فعالیت های ارزنده در ایجاد سازش بین مردم ، متأسفانه در حال فاصله گرفتن از رسالت اصلی خود می باشد و بیشتر به سمت و سوی رسیدگی های قضایی و صدور رأی متمایل گردیده است .
یکی از مشکلات پیش رو برای ایجاد سازش این است که ، سازش در فرهنگ عامّه ما چندان جایگاه خوبی ندارد و اشخاص معمولاً تمایلی به آن نشان نمی دهند . حتّی اغلب افراد آشنا با علم حقوق نیز با ایجاد مصالحه و سازش در دعاوی چندان مأنوس نیستند که به نظر می رسد بخشی از این مشکلات ریشه در دانشکده های حقوق دارد ، چون در کلاس های درس آیین دادرسی مدنی به محض شروع به تدریس ، سخن از صلاحیت دادگاه ، نحوه ی اقامه ی دعوا و … به میان می آید و بحث از مصالحه و سازش یا هرگز مطرح نمی گردد و یا به صورتی گذرا و جزئی اشاره ای به آن می شود . در اغلب موارد می توان همان نتیجه ای را که از دادرسی و رسیدگی قضایی حاصل می شود ، از طریق سازش نیز به آن دست یافت ، امّا با این تفاوت که هزینه های کمتر و رضایتمندی بیشتری را به همراه دارد ، پس بهتر است که ابتدا توجّه ویژه ای به تلاش در جهت مصالحه و سازش گردد و بعد از آن به مباحث مربوط به رسیدگی قضایی پرداخته شود ؛ چون پس از اقامه ی دعوا و پرداخت هزینه های دادرسی ، معمولاً تلاش برای ایجاد سازش با سختی و مشکلات بیشتری روبرو خواهد شد .
در عرصه ی جهانی نیز سازش از چنان اهمیّتی برخوردار است که ، نظام حقوقی موسوم به نظام حقوقی کشورهای خاور دور ( که شامل کشورهایی همچون : چین ، ژاپن ، مغولستان ، کره و … می شود. ) را ایجاد کرده است . تربیت اجتماعی و خلق و خوی ملّی این کشورها اقتضا می کند که در وهله ی نخست ترجیح می دهند با توسل به میانجی گری و سازش، اختلافات فی مابین را حل کنند و تنها در صورت عدم حصول نتیجه از این راه ، به ناچار به دادگاه مراجعه و طبق قانون فصل خصومت نمایند.( واحدی ، ۱۳۸۹ ،ص۷۵ ).
سوالات تحقیق
سوالات تحقیق به شرح زیر می باشد :
۱- آیا سازش در هر مقطعی از دادرسی امکان پذیر است ؟
۲- در صورت تحقق سازش در مرحله تجدیدنظر تکلیف رأی بدوی چیست ؟
۳- آیا سازش در مرحله اجرای حکم امکان دارد ؟
۴- آیا گزارش اصلاحی محاکم خارجی در ایران قابل اجراست ؟
۵- آیا سازش در امور حسبی امکان دارد ؟
فرضیه های تحقیق
فرضیه های طرح شده عبارتنداز :
۱- با توجه به عدم منع قانون گذار در هر مقطع از دادرسی ، سازش امکان پذیر است .
۲- در صورت سازش در مرحله تجدیدنظر ، همان مرجع ، رأی بدوی را نقض و در گزارش اصلاحی به آن
اشاره می کند .
۳- سازش در مرحله اجرای حکم امکان پذیر است .
۴- گزارش اصلاحی محاکم خارجی به عنوان سند رسمی ، در ایران قابل اجراست .
۵- با توجه به معنای سازش که مسبوق به اختلاف است ، اصولاً سازش در امور حسبی ممکن نیست .
جنبه نوآوری تحقیق
سازش در حقوق ایران دارای شناسنامه ای به نام عقد صلح است و زیر بنایی عقیدتی در حل و فصل اختلافات و دعاوی دارد ، نحوه ی اجرای این عقد در بستر دادرسی را می توان از نوآوری های این تحقیق دانست .
هدف تحقیق
اهمیّت سازش در تعلیمات دینی ما و پراکندگی موجود در قواعد و مقررات مربوط به سازش ، ما را بر آن داشت تا با تحقیق و جمع آوری سوابق فقهی و قانونی آن در منبعی مستقل تحت عنوان « سازش وجایگاه آن در حقوق ایران » با دقت بیشتری نسبت به مسائل مربوط به آن بپردازیم و در حد توان به پرسش هایی که در خصوص سازش قابل طرح است پاسخ گو باشیم . با توجه به این که بحث سازش نشأت گرفته از توافق و رضایت طرفین اختلاف است ، در نتیجه آنها صرفاً در مسائلی که حق دخل و تصرف دارند ، می توانند سازش کنند . به همین دلیل است که غالب مطالب این نوشتار نیز مربوط به امور حقوقی می باشد که اشخاص در آن آزادی عمل بیشتری دارند .
کاربران تحقیق
مباحث طرح شده در این تحقیق می تواند توسط قضات ، وکلا ، دانشجویان رشته حقوق و حتی اشخاصی که در حوزه ی حقوق تحصیل نکرده اند ، مورد استفاده قرار گیرد .
معرفی و توجیه پلان
این پایان نامه دارای دو فصل است ؛ فصل اول ، مشتمل بر هشت مبحث به نکات کلّی و عمومات مربوط به قواعد سازش پرداخته که بطور مختصر شامل : مفهوم و ماهیت سازش ، پیشینه دینی و قانونی سازش ، شرایط عمومی که جهت تحقق سازش ضروری است ، دعاوی که سازش در آنها مجاز است ، بررسی امکان یا عدم امکان دخالت شخص ثالث ، نقش قضات و وکلا در تحقق سازش و تدابیری که از سوی مقنن برای سازش در دعاوی خانوادگی در نظر گرفته شده است .
در فصل دوم به طور اختصاصی ، به بررسی سازش در نظام حقوقی ایران پرداخته و مبحث دوم این فصل را با بیان نکاتی در مورد گزارش اصلاحی به پایان رسانده ایم .
فصل اول: کلّیات در مفهوم ، ماهیت و پیشینه سازش
در این فصل به مباحث کلّی و عمومات مربوط به سازش پراخته ایم ؛ ابتدا به بررسی مفهوم و ماهیت آن پرداخته و سپس پیشینه فقهی و قانونی آن را مورد بررسی قرار داده ایم . در مبحث چهارم شرایطی که برای درخواست و تحقق سازش ضروری است را مورد بحث قرارداده ؛ در مبحث پنجم به این موضوع پرداخته ایم که چه دعاوی قابل مصالحه و سازش هستند و کدام یک با ممنوعیت یا محدودیت روبرو می باشند . امکان یا عدم امکان دخالت شخص ثالث در رسیدگی اصلاحی را در مبحث ششم بررسی کرده و در مبحث هفتم به نقش قضات و وکلا در تحقق سازش پرداخته ایم. در پایان نیز تدابیری که قانونگذار برای ایجاد سازش در دعاوی خانوادگی پیش بینی نموده را اشاره نموده ایم .
مبحث اول: مفهوم وماهیت سازش
در این مبحث به شناخت واژه سازش می پردازیم که لازمه ی این شناخت دانستن مفهوم و ماهیت آن می باشد.
گفتار اول: مفهوم سازش
در شناخت هر لفظی ابتدا ضروری است که معنا و مفهوم آن در منابع واژه نگاری فارسی مورد توجه قرار گیرد و بعداز آن در علم خاصّی که مورد مطالعه است نیز به بررسی معنای اصطلاحی آن پرداخته شود . به همین علّت ما نیز برای بررسی مفهوم سازش آن را از لحاظ لغوی و اصطلاحی تعریف می کنیم .
بند اول : مفهوم لغوی سازش
سازش۱ در لغت به معنای سازگاری ، صلح وآشتی ، حسن سلوک و اتفاق و پیوستگی آمده است .( معین، ۱۳۵۷، ج۲ ،ص۱۷۹۳) .
بند دوم : مفهوم اصطلاحی سازش
در قوانین ایران تعریفی از سازش ارائه نشده است ، ولی اساتید حقوق آن را اینگونه تعریف کرده اند : « تعیین تکلیف اختلاف مدنی از طریق توافق بین طرفین ، سازش نامیده می شود . »( جعفری لنگرودی،۱۳۹۱، ج۳ ،ص۲۱۲۰ ).
سازش به معنی موافقت و هماهنگی بین دو طرف دعواست که به صورت داوطلبانه در داخل یا خارج از دادگاه و به منظور پایان دادن به شکایت و دعوای موجود بین طرفین صورت می پذیرد.( مهاجری ، ۱۳۹۱ ، ج۲ ،ص۲۳۷ )
بنابراین ، به توافق و قراردادی که طرفین اختلاف برای پایان دادن به دعاوی و اختلافات خود منعقد نموده و ملزم به اجرای مفاد آن می گردند ، سازش می گویند .
گفتار دوم: ماهیت سازش
وقتی طرفین اختلاف از مواضع قبلی خود عقب کشیده و سعی در مصالحه و پایان دادن اختلافات می کنند و در این راه ، زمانی که قبل و یا بعداز اقامه دعوا ، یکی از طرفین خواهان سازش با طرف مقابل خود می شود ؛ در واقع گامهای مقدماتی جهت انعقاد یک عقد برداشته شده است .
بعد از انجام مذاکرات اصلاحی، بحث و ارائه نظرات و پیشنهادات و در نهایت در صورت توافق طرفین و تحقق سازش بین آنها در حقیقت یک عقد منعقد می گردد ؛ عنوانی که می توان برای این عمل حقوقی برگزید، عقد صلح می باشد .
تعریف صلح در کتابهای مشهور فقه نیز نشان دهنده آن است که مفهوم صلح از هدف اصلی آن، یعنی توافق، تسالم و سازش سرچشمه می گیرد . می توان گفت از میان اقسام صلحی که در قانون مدنی به آن اشاره شده است، صلح در مقام رفع تنازع با عنوان سازش در قانون آیین دادرسی مدنی مطابقت دارد . ( برای دیدن نظر موافق ر ک: کاتوزیان، ۱۳۶۸، ص۳۰۳ ؛شمس، ۱۳۹۱، ج۳ ، ص۴۹۷ )
این امر از الفاظ به کار برده شده در قانون آیین دادرسی مدنی قابل استنباط است :
ماده ۱۷۸ ق.آ.د.م مقرر می دارد که :« در هر مرحله از دادرسی مدنی طرفین می توانند دعوای خود را به طریق سازش خاتمه دهند .»
ماده ۱۸۶ ق.آ.د.م بیان نموده :« هرکس می تواند در مورد هر ادعایی از دادگاه نخستین به طور کتبی درخواست نماید که طرف او را برای سازش دعوت کند .»
همانگونه که در مواد فوق دیدیم، قانونگذار از الفاظ « دعوا » و « ادعا » استفاده نموده است ، که نشان دهنده ی وجود اختلاف و تنازع بین طرفین می باشد و توافق آنها در پایان دادن این اختلافات را سازش نامیده است . قانون اصول محاکمات حقوقی (مصوب ۱۳۲۹ هجری قمری) در ماده ۳۸ مقرر می داشت که :« در صورت اصلاح ، صلح‌نامه کتبی نوشته شده به امضای طرفین یا وکلای آنها می‌رسد و کاری که به مصالحه تمام شده از سرگرفتن آن ‌جایز نیست .»
این قانون به صراحت عنوان صلح را به توافق طرفین نهاده بود؛ امّا در خصوص علّت تغییر واژه « صلح » به «سازش » در قوانین بعدی، گفته شده که :« فرهنگستان ایران که در خرداد ماه ۱۳۱۴ هجری شمسی در تهران تشکیل شد، واژه سازش را در برابر اصطلاح صلح قرار داد . »

مطلب مرتبط :   مقاله رایگان درموردطلاق، دادرسی مدنی، آیین دادرسی مدنی، اجرای احکام مدنی

Comments (0):

Write a comment: