ذهنی لازم در حد افراد عادی باشد، اگر شخص هوشمند یا تیزهوش را به آن کار بگمارند به زودی احساس ملالت و خستگی و سرانجام نفرت خواهد کرد و شخصی که از لحاظ سطح هوش در درجات پایین است نیز نخواهد توانست از عهده آن کار برآید و از سازگاری شغلی لازم محروم خواهد شد.
هماهنگی با رغبت: فرد از انجام کاری که دوست دارد لذت می‌برد و موفقیت بیشتری به دست می‌آورد. البته ممکن است شخص ابتدا کاری را که مورد علاقه‌اش نیست به ناچار به عهده بگیرد ولی به تدریج در اثر کسب مهارت و احساس موفقیت، احتمال زیاد هست که نسبت به آن شغل رغبت پیدا کند.

مهارت: مهارت در یک حرفه نیز در تأمین سازگاری شغلی بسیار مؤثر است و اگر گروهی از معلمان از شغل معلمی ناراضی هستند غالبا به علت ضعف مهارت ایشان است، زیرا چنان‌که باید و شاید با فنون و روش‌های خاص این شغل آشنا نشده‌اند.
خستگی: همه مردم مدتی بعد از انجام کار احساس خستگی می‌کنند و این خستگی بر بازده شخص اثر می‌گذارد از این رو باید در هر کار مساله خستگی و تأثیر آن را در شخص و کارش در نظر گرفت. علاوه بر این‌ها شرایط و خصایص محیطی کار و وسایل آن نیز در فردی که آن کار را انجام می‌دهد مؤثرند. مثلاً روشنایی زیاد یا ضعف نور باعث خستگی شخص می‌شود. اتاق یا ساختمان کثیف نیز نفرت کارمند را برمی‌انگیزد و بازده کارش را کاهش می‌دهد. سر و صدا نیز به خصوص برای کارهای فکری مضرند و علاوه بر افزایش خستگی اثر بسیار نامطلوبی در فعالیت‌های ذهنی و بازده آن‌ها می‌گذارند.
2-2-استرس شغلی
استرس شغلی را می توان روی هم جمع شدن عامل های استرس زا و آن گونه وضعیت های مرتبط با شغل دانست که بیشتر افراد نسبت به استرس زا بودن آن اتفاق نظر دارند. برای نمونه یکی از وضعیت های پر استرس و مرتبط با شغل این است که از یک سو کارگر یا کارمند در معرض خواست ها یا فشارهای زیاد در محیط کار قرار بگیرد و از سوی دیگر برآوردن این خواست ها وقت محدودی در اختیار داشته باشد. طبیعی است چون نمی تواند از پس انجام آنها برآید با ایرادگیری های پی در پی سرپرستان روبرو می شود. به بیان دیگر استرس ناشی از شغل، استرسی است که فرد معینی بر شغل معینی دستخوش آن می شود. در این تعریف چند نکته نهفته است: شخص شاغل تا چه اندازه از تجربه برخوردار است(کارآزموده است یا تازه کار)، میزان قدرت و ضعف او در مقابله با شرایط موجود چقدر است و چه نوع شخصیتی از خود در محیط کار نشان می دهد. این تعریف ها هر یک در نوع خود مناسب است، زیرا یکی به جنبه های معینی از محیط کار تأکید دارد و دیگری به ویژگی ها و جنبه های معینی از شخصیت فرد توجه می کند. با این حال، در این دو نوع تعریف توجه به این نکته مهم است و آن تأثیر متقابلی است که شخص بر محیط و محیط بر شخص دارد. از این رو تعریفی که از استرس شغلی ارائه می شود، چنین است: کنش متقابل بین شرایط کار و ویژگی های فردی شاغل به گونه ای است که خواست های محیط کار(و در نتیجه فشارهای مرتبط با آن) بیش از آن است که فرد بتواند از عهده آنها برآید. در دو دهه گذشته نسبت به استرس شغلی توجه بیش از اندازه‎ای نشان داده شده است. به علاوه شرکت ها و مدیران نسبت به اثرات استرس بر کارگران و متغیرهای مهم و بنیادی مانند بهره‎وری، غیبت از کار و جابه‎جایی کارگری توجه زیادی نشان داده‎اند. چون استرس زیاد سبب بیماری می‎شود. بیماریهای ناشی از استرس مانند زخم معده، فشار خون بالا، بیماریهای انسداد عروق، میگرن و حملات تنفسی مثل آسم را در برمی‎گیرد. در سطح روان شناسی استرس می‎تواند به فشار روانی، احساس خستگی، اضطراب و افسردگی منجر شود و نهایتاً بهره‎وری کارگر و کیفیت کار او را کاهش دهد. اگر شغلی بیش از اندازه استرس زا شود ممکن است کارگر مجبور به ترک کار شده، در جستجوی کاری با تنیدگی کمتر باشد. بنابراین، استرس شغلی کارگری ممکن است بر جابه‎جایی کارگری هم تاثیر گذارد (ریجو، 1386: 99).
یکی از عوامل مرتبط با استرس شغلی، تنیدگی شغلی است که تنیدگی در اثر استرس فراوان بوجود می آید.
2-2-1-تنیدگی شغلی
موسسه سلامت و ایمنی حرفه‎ای (1996) تنیدگی شغلی را این گونه تعریف می‎کند. پاسخهای روانی، بدنی، رفتاری آسیب‎زا که توسط واکنشها و احساسهای یک فرد نسبت به یک عامل خارجی ایجاد می‎شود و زمانی رخ می‎دهد که شغل افراد با توانایی، استعداد و نیازهای آنها هماهنگ نباشند که این امر باعث رویدادهای پرخطر می‎شود (موسسه سلامت و ایمنی حرفه‎ای، 2007).
تنیدگی شغلی را می‎توان روی هم جمع شدن عاملهای تنیدگی زا و آنگونه وضعیت های پرتنیدگی و مرتبط با شغل دانست که بیشتر افراد نسبت به تنیدگی‎زا بودن آن اتفاق نظر دارند. برای نمونه، یکی از وضعیتهای پرتنیدگی و مرتبط با شغل این است که از یکسو کارگر یا کارمند در معرض خواستها یا فشارهای زیاد در محیط کار قرار گیرد و از سوی دیگر، برای برآوردن این خواستها وقت محدودی در اختیار داشته باشد. طبیعی است که چون نمی‎تواند از پس انجام آنها برآید با ایرادگیری های پی در پی سرپرستان رو به رو می‎شود. به بیان دیگر، تنیدگی ناشی از شغل، تنیدگی است که فرد معینی بر سر شغل معینی دستخوش آن می‎شود. در این تعریف چند نکته نهفته است: شخص شاغل تا چه اندازه از تجربه برخوردار است (کار آزموده است یا تازه کار)، میزان قدرت و ضعف او در مقابله با شرایط موجود چقدر است. و چه نوع شخصیتی از خود در محیط کار نشان می‎دهد (خواجه‎پور، 1385).
بخش اعظم تنیدگی کارگری از عوامل تنیدگی آفرین محیط کار سازمانی ناشی می‎شود. قسمتی از این تنیدگی سازمانی ناشی از وظایف کاری، مانند ضرورتهای فیزیکی و روان شناختی انجام وظایف به وجود می‎آید. از آنجایی که سازمانهای کاری نظامهای پیچیده اجتماعی هستند که در آنها یک کارگر باید با افراد بی شماری در تعادل باشد ممکن است تنیدگی سازمانی ناشی از نقشهای کار باشد. بنابراین، انواع گوناگون روابط کاری می توانند به تنیدگی منجر شوند. درحالی که مقدار زیادی از تنیدگی کارگری به وسیله عوامل سازمانی یا به وسیله ویژگیهای شغلی و وظایف مربوط به آن شغل ها به وجود می آید، مقداری هم از خصوصیتها خود کارگران ناشی می‎شود. برای مثال الگوی رفتاری نوع A، و آسیب پذیری در مقابل تنیدگی و اثرات آن. در این موارد دیگر این خود کارگر است و نه مدیریت، که باید در کاهش و تلطیف منابع تنیدگی اقدام کند(محمدیان، 1388: 38).
2-2-1-1- آثارتنیدگی

مطلب مرتبط :   پایان نامه روانشناسی با موضوع : فلسفه ی تحلیلی-فروش پایان نامه کامل

واکنش اولیه بدن در برخورد با یک عامل تنیدگی‎‌زا کوتاه‌ مدت مثل یک درگیری عبارتست از: افزایش ضربان قلب و سرعت تنفس و همچنین ترشح هورمون آدرنالین به درون خون برای ایجاد انرژی لازم برای مواجهه با این شرایط. به علاوه هر یک از ما روش های خاص خود را برای مقابله با تنیدگی داریم ولی گاهی عوامل تنیدگی‎‌زا بیش از حد توان ماست یا به صورت پشت سرهم و همیشگی تکرار می‌شود که ممکن است ما نتوانیم با آن تطابق پیدا کنیم در این موارد تنیدگی می‌تواند خطرناک باشد و اثراتی را بر روی کار و زندگی ما بگذارد که گاه جبران‌ناپذیر است (موعودی، 1382).
آثار ناشی از تنیدگی را می‌توان به دو دسته زیر تقسیم کرد:
1)آثار تنیدگی بر شخص: وقتی که دوره تنیدگی کوتاه مدت باشد بدن از عهده آن بر می‌آید و تنیدگی می‌تواند صدمات فیزیکی و روانی جدی بر فرد وارد کند ولی اگر تنیدگیها حالت مزمن و تکرار شونده پیدا کنند و اجازه ندهند که بدن به حالت آرامش و ثبات خود بازگردد، می‎تواند بر روی بدن انسان آثار زیانباری داشته باشد که با ایجاد خستگی و کاهش مقاومت سیستم ایمنی بدن شروع شده و باعث افزایش خطر بروز حوادث و افزایش بیماریها می‌شود به طور کلی پیامدهای فردی تنیدگی را می‎توان به سه دسته تقسیم بندی کرد.
الف. جسمانی : خستگی، سردرد، میگرن، افزایش تعرق، بی‎خوابی، افزایش ضربان‌قلب، بیماریهای قلبی، افزایش فشارخون، تغییر اشتها، اضطراب، آلرژی، انواع سرطانها؛
ب. روانی : زودرنجی، بی‌علاقگی به کار، افسردگی، کاهش تمرکز، کاهش خلاقیت و ابتکار و…؛
ج. رفتاری : ناشکیبایی و بی‌قراری، زود عصبانی شدن، کاهش عملکرد.
2) آثار تنیدگی بر روی کار فرد: تنیدگی باعث فشارهای روانی بسیاری بر فرد می شود که این فشارها به شکلهای مختلف در رفتار فرد در محیط کاری خود را نشان می دهند برخی از این رفتارها عبارتند از:

الف) زود رنجی یا پرخاشگری در برخورد با همکاران و یا مراجعین؛
ب) بی‎تفاوتی و بی‎علاقگی به ظاهر خود و دیگران؛
ج) بی تفاوتی نسبت به کار؛
د) عدم توانائی تمرکز بر کار و ناتوانی در تصمیم‎گیری؛
ه) کاهش خلاقیت؛
و) فقدان اعتماد به نفس؛
ز) خستگی مفرط ناراحتی و احساس گناه؛

 

اینجا فقط تکه های از پایان نامه به صورت رندم (تصادفی) درج می شود که هنگام انتقال از فایل ورد ممکن است باعث به هم ریختگی شود و یا عکس ها ، نمودار ها و جداول درج نشوند.

برای دانلود متن کامل پایان نامه ، مقاله ، تحقیق ، پروژه ، پروپوزال ،سمینار مقطع کارشناسی ، ارشد و دکتری در موضوعات مختلف با فرمت ورد می توانید به سایت  77u.ir  مراجعه نمایید

رشته روانشناسی و علوم تربیتی همه موضوعات و گرایش ها :روانشناسی بالینی ، تربیتی ، صنعتی سازمانی ،آموزش‌ و پرورش‌، کودکاناستثنائی‌،روانسنجی، تکنولوژی آموزشی ، مدیریت آموزشی ، برنامه ریزی درسی ، زیست روانشناسی ، روانشناسی رشد

در این سایت مجموعه بسیار بزرگی از مقالات و پایان نامه ها با منابع و ماخذ کامل درج شده که قسمتی از آنها به صورت رایگان و بقیه برای فروش و دانلود درج شده اند

ح) افزایش اشتباهات؛
ط) ناتوانی در تحمل اطرافیان و تمایل به انزوا؛

این عوامل در نهایت منجر به کاهش بهره‎وری و افزایش ضایعات می شوند و از طرف دیگر این افراد به علت ناتوانی در کنترل احساسات، ناتوانی در تصمیم‎گیری صحیح و دیگر موارد ذکر شده، استعداد فوق العاده در ایجاد حادثه برای خود و دیگران پیدا می کنند(الوانی، 1382).

2-2-1-2-میزان شیوع تنیدگی
متاسفانه در زمان حاضر حدود 80 درصد مردم اعم از بازنشستگان، کارگران ،کارمندان و کارفرما‌ها به دلایل مختلف از جمله حقوق کم، تورم، ترس از اخراج و نداشتن امنیت شغلی و تغییر قوانین دچار تنیدگی شغلی هستند. این تنیدگیها به خانه منتقل می‌شوند و باعث تشنج و درگیری در خانه می‌شوند. روز بعد نیز تنیدگی ناشی از مشکلات خانوادگی به محل کار منتقل می‌شود (امیری، 1382).
با انتقال تنیدگی از خانه به محل کار، قدرت خلاقیت ، نوآوری و کارایی فرد را در محل کار از بین می‎رود و تنیدگیهای خانه و محل کار یکدیگر را تشدید می‌کنند و منجر به بروز انواع بیماریهای جسمانی و روانی در فرد و افراد خانواده می‌شوند (موعودی، 1382).
ترس از دست دادن شغل، تبعیض در محل کار، ترس از تغییر قوانین، انباشت این ترس ها و خشمهای فروخورده و رنجهای عمیق فرد به ترشخ غدد درون ریز مانند، غده هیپوفیز، تیروئید و پاراتیروئید می‌شود و در دراز مدت منجر به بروز بیماریهایی مانند میگرن که شایع ترین آن است و نیز بیماریهای آرتروز، زخم معده، زخم اثنی عشر،‌ بیماریهای قندی و ناراحتیهای قلبی و حتی در مواردی سکته قلبی می‌شود (عباس زاده دیزجی ،1383).

2-2-2-نظریه های تنیدگی شغلی
2-2-1- «واکنش عاطفی منفی»
اسپکتور و چن (1991 نقل از ریجو،1955) اعتقاد دارند که یک ساختار جامع تر«واکنش عاطفی منفی» یا ابراز احساسات منفی، نظیرخشم، خصومت، اضطراب و پرخاش است که با شخصیت گروه A ترکیب شده و خطرات ناشی از بیماریهای وابسته به تنیدگی را افزایش می‎دهند.
2-2-2- نظریه عدم تناسب شخص – محیط
فرنچ (1982) معتقد است که تنیدگی شغلی از عدم‎تناسب بین مهارتها و تواناییهایی شخصی و تقاضاهای شغل و محل کار ناشی می‎شود. به عبارت دیگر، کارگری که برای یک شغل خاص واجد صلاحیت کامل نباشد، تنیدگی شدید و فوق العاده‎ای خواهد داشت. برای مثال کارگری را تصور کنید که درباره کامپیوتر هیچ تجربه‎ای ندارد، اما برای شغل تخصصی ارتباطات، تقاضای کار کرده و استخدام هم شده است و بعد از استخدام متوجه می‎شود که این شغل به دانش وسیع درباره سیستمهای شبکه‎ای کامپیوتر نیازمند است (ریجو، 1386: 120).
2-2-3- الگوی تنیدگی شغلی کوپر
در سال 1978 نظریه ای توسط پرفسورکوپر در دانشگاه منچستر ارائه شد. کوپر معتقد بود که پاره‎ای از منابع تنیدگی با پاره‎ای از رگه‎های شخصیت فرد، می‎توانند واکنشهای مختلفی نسبت به تنیدگی مانند بیماریهای عروقی، اختلالهای روانی، نارضایی حرفه‎ای،مشکلات زناشویی، اعتیاد به الکل و مواد مخدر و… را پیش بینی کنند (استورا، 1386: 90).
2-2-4-عوامل استرس شغلی در محیط کار
عوامل استرس شغلی در محیط کار عبارتند از: ویژگی های نقش، ویژگی های شغل، روابط میان فردی جو ساختار سازمانی، راه و روش های مدیریت منابع انسانی و فن آوری و خصوصیات مادی.
2-2-4-1-ویژگی های نقش
شناخت عامل های روان شناختی محیط کار را روشی می دانند که از آن راه می توان درک درستی از استرس شغلی به دست آورد. در این باره، پژوهشگران به ویژه با استفاده ازننظریه نقش» سعی کرده اند مسائل مربوط به استرس را شناسایی کنند و دریابند که فشارهای ناشی از نقش تا چه اندازه در پدید آمدن استرس شغلی تأثیر دارند. بنابر نتیجه این پژوهش ها، چهار نوع ویژگی برای نقش برشمرده اند: ابهام نقش،گرانباری نقش، کمباری نقش، ناسازگاری نقش.
1-ابهام نقش:
یکی از عامل های محیط کار که ممکن است منجر به استرس شغلی شود، ابهام نقش نامیده شده است. ابهام نقش را به عنوان یکی از ویژگی های نقش چنین تعریف کرده اند: وضعیت شغلی معینی که در آن پاره ای اطلاعات لازم برای انجام شغل به طور مطلوب نارسا یا گمراه کننده اند(در نتیجه فرد نمی داند که چه انتظاری از وی برا یانجام شغلش دارند). ابهام نقش در واقع زمانی به استرس منجر می شود که فرد را از بهره وری و پیشرفت بازمی دارد.
2-گرانباری نقش:
یکی دیگر از ویژگی های نقش که آن را منشأ دیگری برای استرس شغلی می دانند، گرانباری نقش است. به این معنی که اگر فرد نتواند از پس انجام کاری که بخشی از شغل معنی است برآید، دچار استرس خواهد شد.
3-کمباری نقش:
یکی دیگر از ویژگی های نقش را که در شغل های معینی موجب استرس شغلی در کارکنان می شود، کمباری نقش نامیده اند، یعنی وضعیتی که در آن از مهارت های شخص به طور تمام و کامل استفاده نمی شود. به بیان دیگر مهارت ها و توانایی های فرد کمتر از اندازه ممکن به کار گرفته می شوند.در حالی که گرانباری نقش گویای خواست های زیادی است(که به شاغل تحمیل می شود) کمباری نقش حکم محدودیت و بازدارندگی را دارد. به طور کلی می توان گفت که کمباری نقش زمانی پیامد ناخوشایند دارد که توان کارکنان بیش از آن باشد که برای شغل محول به آنها لازم است.

مطلب مرتبط :   رشته روانشناسی-دانلود پایان نامه در مورد عملکرد خانواده

4-ناسازگاری نقش:
طی بررسی های انجام شده، علاوه بر ابهام نقش، ناسازگاری نقش را نیز عامل دیگری شناخته اند که ممکن است به استرس ناشی از کار منجر شود. می توان گفت ناسازگاری نقش، زمانی رخ می دهد که تن دادن به مجموعه ای از الزام های شغلی با پذیرش مجموعه دیگری از الزام های شغلی، مغایر و یا به کل ناممکن است. مانند حسابدار شرکتی که از او خواسته شود حساب های خلاف واقع را درست کند(التمایر ، 2010: 112-110).
2-2-4-2-ویژگی های شغل
ویژگی های شغل نیز از جمله عوامل دیگری هستند که ممکن است منجر به استرس شغلی شوند. نتایج به دست آمده از تحقیقات و بررسی ها گویای آن است که جنبه های معینی از محیط کار در استرس شغلی نقش دارند. این ویژگی ها چهار دسته گوناگون را تشکیل می دهند که به طور خلاصه عبارتند از: آهنگ کار، تکرار کار، نوبت کاری و ویژگی های مربوط به وظیفه.
2-2-4-3-روابط کار میان فردی
کیفیت روابط کارکنان در محیط کار، همواره رابطه مؤثری با استرس شغلی دارد، پژوهشگران اظهار کرده اند که در بررسی ها سه نوع روابط دیده شده است: روابط با همکاران، روابط درون گروه های کار و روابط با سرپرستان و رهبران.
2-2-4-4-ساختار و جو سازمانی
ساختارهایی که قدرت تصمیم گیری بیشتری به کارکنان خود می دهند، استرس کمتری ایجاد می کنند. بررسی های انجام شده گویای آن است که کارکنان سازمان های مسطح، رضایت شغلی بیشتری دارند، عملکرد بهتری دارند و از استرس شغلی کمتر شکوه کرده اند. این آثار متفاوتی را که ساختار های سازمانی گوناگون به بار می آورند، شاید نتیجه این واقعیت باشد که هر چه مشارکت کارکنان در تصمیم گیری افزایش یابد، کاری که انجام می دهند برایشان پر معناتر می شود و چندین احساس در آنها تقویت می شود، از جمله احساس خود مختاری، مسئولیت، اطمینان و حس کنترل و مالکیت.

2-2-5-راه ها و روش های مدیریت منابع انسانی
مجموعه دیگری از عامل های نهفته استرس در محیط کار به شیوه های کار در مدیریت منابع انسانی بستگی پیدا می کند. امروزه وظیفه منابع انسانی در بسیاری از سازمان ها در بردارنده اموری است مانند: آموزش، رشد و توسعه شغلی، برنامه ریزی پیگرانه، حقوق و مزایا، برکناری از شغل و کارهای رفاهی و مسائل گوناگون

Comments (0):

Write a comment: