تعریف اختلال وسواسی ـ جبری

وسواس عبارت است از یک اندیشه، احساس یا عملی که معمولاً بر خلاف مقاومت فرد، آشکار می‌شود و گرچه او آگاه است که از درونش بر می‌خیزد، ولی آن را بیهوده تلقی می‌کند (آوادیس یانس[1] و نیکخو، 1376) و فی‌نفسه هدفی ندارد مگر جلوگیری از اتفاقی در آینده (کاپلان، سادوک، 1998) تلاش‌هایی که برای دور کردن افکار مزاحم و ناخواسته یا مقاومت در برابر یک عمل انجام می‌شود ممکن است باعث برانگیختن کشمکش درونی و در نتیجه اضطراب شود (آوادیس یانس و نیکخو، 1376؛ کاپلان و سادوک، 1998). پدیده وسواس به شکل‌های مختلف ظاهر می‌شود (آوادیس یانس و نیکخو، 1376) که عبارتند از:

  • وسواس‌های عملی: فعالیت‌هایی هستند که برای رهایی از اضطراب انجام می‌شوند، البته این اصطلاح برای تکانه‌های ذهنی مقدم بر عمل نیز به کار می‌رود. این رفتارهای تکراری به ظاهر هدفمند (که به طور کلی شخص در برابر آنها مقاومت نشان می‌دهد) بر اساس قواعد خاص یا به شیوه‌ای قالبی اجرا می‌شوند و با وجود مقاومت فرد در برابر این رفتارها، آنها را به طور فعال انجام می‌دهد. شایع‌ترین وسواس‌های عملی رفتارهای تشریفاتی شامل بازبینی، شستشو و تمیز کردن است. سایر رفتارهای وسواسی عملی شامل انجام کارها به شیوه‌های معین قالبی، چیدن اشیاء و انجام دادن کارها با توالی و ترتیب کاملاً انعطاف‌پذیر است. بعضی مواقع تکرار متمرکز بر عددی خاص است، به این ترتیب که رفتار خاص باید به تعداد دفعات مورد نظر انجام شود. بسیاری از بیماران مبتلا به وسواس فکری-عملی دارای وسواسهای عملی هستند که از نوع شناختی و نا آشکار هستند، نه حرکتی و آشکار، بنابراین بهتر است از تفکیک وسواس‌های فکری و عملی بر اساس کیفیت چشم پوشی کرد و پذیرفت که وسواس عملی فعالیتی است که در نتیجه یک میل یا تکانه اجباری انجام می‌شود و در خدمت یک کارکرد روان شناختی آشکار یا نا آشکار است که در واقع همان کاهش تنش یا ناراحتی شخص است (لیندزی[2] و پاول[3]، 1994).
  • افکار وسواسی: اندیشه‌ها، تصاویر ذهنی یا خاطرات منفرد و مزاحمی‌هستند که اغلب محتوای ناراحت کننده دارند، این اندیشه‌ها ممکن است به شکل تردید درباره انجام نامناسب فعالیت‌ها جلوه گر شوند (آوادیس یانس و نیکخو، 1376).
  • نشخوار یا اشتغال فکری: جر و بحث‌های درونی بی پایان با خویشتن است که بعضی مواقع در مورد مسائل جزئی و پیش پا افتاده و گاهی درباره یک مسئله فلسفی لاینحل است (آوادیس یانس و نیکخو، 1376).
  • تشریفات: شیوه‌های قالبی فکر یا عمل است که اغلب دارای توالی دقیق و منظم است. شایع ترین آداب وسواسی شمارش و نظافت است (آوادیس یانس و نیکخو، 1376).
  • کندی وسواس: این حالت از نشخوار فکری و آداب وسواس ذهنی یا سایر پدیده‌های وسواس فکری- عملی ناشی می‌شود (آوادیس یانس و نیکخو، 1376).
مطلب مرتبط :   تفاوت جو سازمانی با فرهنگ سازمانی از دیدگاه روانشناختی

[1] Avadise yanse

[2] Lindzy

[3] Pavell