انواع تاب آوری

بنا به نظر هارت و همکاران[1] (2007) توصیف تاب آوری سه روند را شامل می­شود:

الف) تاب آوری عمومی[2]

  • تاب آوری حقیقی[3]
  • تاب آوری تلقیحی[4]

 

 

2-3-3-1 تاب آوری عمومی

در زبان عامه همان غلبه بر موقعیت­های دشواری که هر کسی با آن موقعیت مواجه می­شود. با این تعریف، تاب آوری همان چیزی است که تقریبأ همه از آن برخورداریم و به نظر می­رسد که برای نژاد بشر برنامه­ریزی شده است. آن دسته افرادی که دوران کودکی خوبی را پشت سر گذاشته­اند با بسیاری از چالش­ها و مشکلاتی که پیش آمده درگیر می­شوند، حتی اگر برخی از این مشکلات بدون هیچ­گونه اغراق بزرگ و شگفت آور به نظر آیند. البته همیشه استثناء وجود دارد و کسانی هستند که به راهنمایی، مدیریت و حمایت نیاز دارند. اما بیشتر افراد دارای یک ذهنیت تاب آوری مساعد می­باشند. همه ما عاشق می­شویم، کار و زندگی می­کنیم ، عمق درد و اندوه را می­آزماییم و سپس بر آن چیره می­شویم (جوکار، 1386).

 

2-3-3-2 تاب آوری حقیقی

تاب آوری حقیقی یک مفهوم مقایسه­ای است و روانشناسان را در درک این که چه چیزی در پس تفاوت­های افراد و حرکت در مسیر زندگی شخصیشان قرار دارد، یاری می­کند و این همان چیزی است که ما را برای ایجا آینده­ای بهتر، برای کودکانی که می­شناسیم، شگفت زده، مصمم و امیدوار می­سازد. تاب آوری حقیقی در جایی آشکار می­شود که با دارایی و منابع بسیار کم و یا افرادی با آسیب­پذیری بالا، آینده­ای بهتر از آنچه ما با توجه به شرایطشان و در مقایسه با سایر افراد پیش­بینی می­کردیم، نشان دهند. توصیف از تاب آوری به عنوان مقاومت نسبی در برابر تجارب خطرناک اجتماعی، این مطلب را به خوبی بیان می­کند (جوکار، 1386).

 

2-3-3-3 تاب آوری تلقیحی

تاب آوری تلقیحی ما را به عنوان متخصص، گیج و دستپاچه می­کند و انتظارات ما را آشفته­تر و مشوش­تر می­سازد. این مقوله حتی آسیب­پذیری­ها و مکانیسم­های حفاظتی را منبع و منشأ تاب آوری می­داند و به عنوان یک مفهوم، ظرفیت تغییر مصیبت و بدبختی را به موقعیت­ها و یا حداقل توان پیشگیری از اثرات بدتر مصیبت و بلا را فراهم می­سازد. در این­جا تقریبأ به طور ناخود آگاه بلا و مصیبت به نتایج و پیآمد­های بهینه در تاب آوری تبدیل می­شود. اثر تلقیحی می­تواند با توجه به تجارب فرد ادامه یابد (هارت، 2007، نقل از سامانی، 1388).

مطلب مرتبط :   رابطه سبک های هویت با عملکرد تحصیلی و پیشرفت تحصیلی

در ادامه موضوع انواع تاب آوری، راتر[5] (1985) نوع دیگری از تقسیم­بندی را بیان می­کند. وی با توجه به میزان تاب آوری در افراد، پنج استراتژی تاب آوری را توصیف کرد. این پنج استراتژی در زیر بیان شده­اند.

  • کاهش فشار شخصی تجربه­های مخاطره­آمیز
  • کاهش واکنش­های زنجیره­ای منفی
  • افزایش عزت نفس
  • بوجود آوردن فرصت­های مثبت
  • فرایند­های شناختی مثبت از تجربیات منفی

بر طبق مطالعات راتر، افرادی که صفاتی را نشان می­دهند، که آن­ها را در این طبقه قرار می-دهد، در مواجهه با محیط استرس­آور، تاب آورتر هستند.

 

2-3-4 مدل­های تاب آوری

2-3-4-1 مدل­ گارمزی

گارمزی و همکاران (1984) سه مدل به نام­های «جبرانی»، «چالشی» و «محافظتی» را در خصوص تاب آوری ارائه دادند.

در مدل جبرانی، عامل جبرانی متغییری است که تأثیر مواجهه را خنثی می­کند. این عامل در تعامل با عامل خطرزا قرار ندارد، بلکه تأثیر مستقیم و مستقل بر پیامد مورد نظر دارد. هر دو عامل خطر­زا و جبرانی در پیش­بینی پیامد نقش دارند (گارمزی و دیگران، 1984، ماسن و دیگران، 1998، به نقل از زیمرمن و آرن کومار[6]، 2001).

مطابق مدل چالش، عامل خطر (عامل فشار­زا) خود ارتقاء دهنده­ی ذاتی تطابق موفق است. در این مدل استرس خیلی کم، چالش کافی را ایجاد نمی­کند، همچنین سطوح بالای استرس می­تواند به رفتار ناسازگارانه منجر شود. ولی سطوح متوسط استرس فرد را با چالش روبرو می­کند که در صورت غلبه بر آن موجب تقویت می­شود. اگر چالش به صورت موفقیت­آمیز صورت پذیرد به فرد کمک می­کند تا برای مشکل بعدی آماده باشد (گارمزی و همکاران، 1984). راتر (1987) این فرایند را مفهوم­سازی یا مصون­سازی نام گذاری کرده است. اگر چالش موفقیت­آمیز نباشد فرد نسبت به خطر آسیب­پذیر می­شود. به این ترتیب سطح بهینه استرس زمانی است که طی آن مواجهه با چالش موجب تقویت، سازگاری و تطابق می­گردد.

مطلب مرتبط :   اعتیاد به کار چه نشانه‌هایی دارد و چگونه می‌توان آن را درمان کرد؟

در مدل محافظتی به منظور کاهش احتمال یک پیامد منفی یا یک عامل خطر­زا در تعامل قرار می­گیرند. یک عامل محافظتی می­تواند تأثیری مستقیم بر پیامد داشته باشد، اما در حضور یک عامل فشار­زا، اثر آن قوی­تر می­شود. به نظر می­رسد این مدل بیشترین سهم را در مطالعه مدل­های تاب آوری به خود اختصاص داده است (بروک، نامورا، کوهن[7]، 1989، گارمزی و دیگران، 1984).

 

2-3-4-2 مدل تاب آوری فلچ

فلچ[8] (1997) یک نوع مدل تاب آوری را بین کرد که این مدل فرایند تخریب و انسجام مجدد را در واژه سیستماتیک تعادل توضیح می­دهد. اصول موضوع فلچ که «نقاط انشعاب» است، زمان تغییر وسیعی را بازنمایی می­کند. تغییری که در زندگی ما رخ می­دهد، سبب از بین رفتن تثبیت در ساختار بهنجار زندگی ما و حتی آشفتگی می­شود. در نقطه آشفتگی به شدت آسیب پذیر می­شویم و ممکن است در این نقطه شکل جدیدی از تعادل مبتنی بر «ناتوانی»، «غم و اندوه» و «رفتار کنار آمدن ناکافی» ایجاد شود و یا ممکن است از آشفتگی خارج شویم و انسجام مجددی را برای سطح مؤثرتری از کارکرد نسبت به قبل به دست آوریم. این انسجام، تاب آوری است. انسجام مجدد می­تواند به عنوان فرایند تجدید نظر نسبت به نگاه جهانی باشد (ریچاردسون[9]، 1990).

[1] – Hart and et al.

[2] – popular resilency

[3] – real resilency

[4] – inculate resilency

[5] – Ratter

[6] – Zimmerman & Arunkumar

[7] – Brook, Nomara & Cohen

[8] – Fellch

[9] – Richardson